| |
|
|
| Spitali Amerikan në Shtyp
|
5 VITE SPITALI AMERIKAN | 
Tiranë 15 Dhjetor 2011
Në dhjetor 2006 SPITALI AMERIKAN çeli dyert me premtimin ambicioz dhe përgjegjësinë e madhe: diagnostikim dhe trajtim me standardet më të larta të mjekësisë moderne për pacientët shqiptarë.
Investimi i matur, i mirë menduar dhe tepër ambicioz u fokusua fillimisht në kardiologji dhe kardiokirurgji. Përkujdesja dhe vëmendja e Spitalit Amerikan ndaj pacientëve filloi nga zemra. Realizimi për herë të parë në Shqipëri i koronarografisë dhe revaskularizimit të arterieve koronare në gjendje akute të infarktit të miokardit - ishte një prej arritjeve te padiskutueshme të ekipit të kardiokirurgëve. Nga defektet e lindura në problemet e sistemit valvular; nga kirurgjitë e aortës tek bypasset; nga aorta ashendente në arteriet karotide e femorale, çdo kardiopati që prej 5 vitesh ka gjetur trajtim në duart e ekipit të talentuar të Prof Neyyir Tuncay Eren dhe bashkëpunëtorëve të tij.
Sot, pas 5 vitesh punë intensive Spitali Amerikan, i shtrirë në 17 mijë m2 hapësirë, njihet jo vetëm si i pari dhe më i fuqishmi institucion privat shëndetësor por edhe si vendi ku janë realizuar për herë të parë shumë sfida të mjekësisë moderne.
Në prag të vitit të parë të themelimit, Spitali Amerikan ndërmori sfidën e rradhës në mjekësinë shqiptare- transplantin e veshkave. Sot numërohen mbi 55 transplante të kryera me sukses nga ekipi ynë i kirurgëve dhe tre qendra hemodializë me një kapacitet prej 55 shtretërish duke e bërë kështu Spitalin Amerikan qendrën e vetme të fokusuar në trajtimin e pacientëve me insuficiencë renale.
Në Maj 2009 Grupi i Spitaleve Amerikane u zgjerua me American Medical Center Fier dhe më tej, në Shkurt 2010 me American Medical Center Durrës. Dy qendrat mjekësore në dy qytetet e mëdha të vendit, jo vetëm shërbejnë si qendra referente në diagnostikë e imazheri, por edhe kanë lehtësuar ndjeshëm barrën e pacientëve të hemodializës, të cilët e marrin tashmë këtë shërbim më pranë vendeve ku banojnë.
Laboratori qëndror, me gamën më të gjerë të testeve laboratorike sot në Shqipëri, është një nga faktorët kryesore të suksesit 5 vjeçar të këtij spitali. Me më shumë se 760 teste laboratorike biokimike, mikrobiologjike, imunologjike, histopatologjike etj laboratori i Spitalit Amerikan është i pari dhe i vetmi i çertifikuar me standardin më të lartë në këtë fushë: ISO 15189.
 Qendra e Okulistikës një tjetër investim serioz i Spitalit Amerikan, qe iu shërben pacientëve të të gjithë rajonit në kirurgjinë refraktare me lazer, probleme të kataraktit, glaukomës, retinës etj. Pararojë në gjithe trajtimet e syrit në të rritur e të mitur, falë ekipit profesional, kjo qendër është e vetmja që kryen me sukses transplantin e kornesë në vend.
Në punën jo vetëm diagnostikuese por edhe kërkimore të mjekëve të Spitalit Amerikan Qendra e Imazherisë së Avancuar ka luajtur një rol të veçantë. Me aparaturat unike jo vetëm në Shqipëri, por edhe në rajon si dhe me sherbimin 24 orë kjo qendër lehtëson diagnostikimin e saktë në kohën më të shpejtë të mundshme duke u ardhur kështu në ndihmë veçanërisht ekipeve të onkologjisë, kirurgjisë, ortopedisë etj.
Bashkëpunimi i frytshëm i ekipit të mjekëve të Spitalit Amerikan me Universitetin e Vjenës, ne nentor 2009 bëri realitet ëndrrën e shumë fëmijëve me mungesë të përhershme të dëgjimit. Kryerja e Implantit Koklear, mbështetur nga Ministria e Shëndetësisë, është zbatuar me sukses në dhjetra fëmijë të moshave të ndryshme që tani mund të dëgjojnë dhe te bëhen pjesë normale e shoqërisë.
650 punonjës dhe 24 departamente ofrojnë shërbimin e tyre të shtrirë në 24 orë, 8 salla operacioni dhe 130 shtretër. Urgjenca tepër aktive e dy spitaleve tona në Tiranë ka pritur dhe trajtuar në vite mijëra pacientë që sot e njohin Spitalin Amerikan si derën e duhur për të trokitur për urgjencat kardiake, pediatrike, ortopedike... dhe jo vetëm.
Rritja e vazhdueshme e grupit të Spitaleve Amerikane kulmoi në Mars 2011 me investimin më të ri dhe ambicioz; spitalin e dytë në Tiranë.
Kjo ndërtesë, krejtësisht e re, me sipërfaqe 6000 m2, është investimi më i madh i aksionerëve të Grupit Bedminster – Allajbeu. I certifikuar per menaxhimin e cilesise qe ne hapat e tij te pare, Spitali Amerikan 2 është kryesisht i fokusuar në lindje, pediatri, neonatologji, kirurgji gjinekologjike, ortopedi, urologji dhe kirurgji plastike. Por jo vetëm... Një nga armët e forta, që përbën njëherazi edhe një pjese të konsiderueshme të investimit të ri, është Qendra e Shëndetit Riprodhues dhe Fertilizimit InVitro me Laboratorin e parë dhe të vetëm të Andrologji – Embriologjisë në Shqipëri me të tilla përmasa dhe të tille mbështjetje teknologjike moderne.
Dhe nuk ndalemi këtu... Pasi u kemi shërbyer në distancë mijëra pacientëve kosovarë ka ardhur koha të jemi të pranishëm në Kosovë me një spital të mirëfilltë e të kompletuar që do të çelë dyert në muajt e parë të 2012.
Sot, pas 5 vitesh, spitali numëron 115 mijë pacientë të cilëve mundohemi tu degjojmë zërin dhe tu njohim kërkesat një nga një.
Numri i madh i tyre, besimi dhe shpresa që është krijuar ndër ta, flet shumë për ne. Flet për reputacionin e krijuar në pese vite punë të ekipit të palodhur. Flet edhe për pritshmërinë dhe përgjegjësinë e lartë para së cilës gjendemi çdo ditë për të justifikuar besimin e atyre që na kanë zgjedhur.
Të jesh lider dhe të vendosësh standartet në rang kombëtar dhe jo vetëm, për ne do të thotë të kesh zgjidhje për çdo kërkesë të çdo pacienti, t’u ofrosh atyre sistemin më efiçent dhe teknologjinë më të lartë në mbështetje të profesionalizmit të stafit. Do të thotë të jesh gjithmonë disa hapa para e të mos ndalesh asnjë ditë së përmirësuari dhe avancuari nëpërmjet punës kërkimore dhe edukimit.
Stafi i Spitalit Amerikan është në punë të vazhdueshme në kërkim të perfeksionit në shërbimin që ofrojmë. Janë pikërisht profesionalizmi i padiskutueshëm i stafit dhe teknologjia e standarteve më të larta dy nga armët tona më të forta që bëjnë diferencën e madhe.
Shifra dhe fakte nga Spitali Amerikan:
115 mijë pacientë
4 spitale
40 milionë euro investim
24 departamente
17 mijë m2 facilitete
655 punonjës në Tiranë, Durrës, Fier
8300 ndërhyrje kirurgjikale
130 shtretër
8 salla operacioni |
Firmoset në sallën e Senatit marrëveshja e bashkëpunimit ndërmjet Spitalit Amerikan dhe Rektoratit të UT |  MË SHUMË VËMENDJE E PËRKUJDESJE NDAJ SHËNDETIT TË STUDENTËVE DHE STAFIT AKADEMIK
“Ne sot firmosëm një marrëveshje me Spitalin Amerikan, i cili njihet në Shqipëri për një shërbim e gadishmëri të nivelit të lartë. Stafi dhe studentët tanë përfitojnë nga kjo marrëveshje të drejtën që nga shërbimet që do të kryejnë pranë Spitalin Amerikan, të jenë të privilegjuar nga pikëpamja e çmimit dhe kjo do të sigurohet nëpërmjet pajisjes që Spitali Amerikan do ti bëjë personelit tonë me Kartën Vital” është shprehur rektori i Universitetit të Tiranës, Prof.Dr. Dhori Kule.
Kjo marrëveshje e finalizuar sot është vetëm fillimi i një bashkëpunimi, i cili do të vijojë në të ardhmen jo vetëm me shërbimin shëndetësor, por edhe me atë akademik, si organizime të seminareve, konferencave të thelluara në mjekësi; shkëmbim eksperiencash dhe ofrim mundësish për mjekët specializantë
Drejtori i Përgjithshëm i Spitalit Amerikan, Z.Klodian Allajbeu në fjalën e tij theksoi se Spitali Amerikan, përmes nënshkrimit të kësaj marrëveshje tregon sa një kujdes të veçantë ndaj stafit akademik dhe studentëve, por edhe vlerësim e përkujdesje. Marrëveshja e nënshkruar me Rektoratin e UT përfshin kontrolle falas për kujdesin shëndetësor të stafit akademik, por gjithashtu edhe shërbime të tjera, të cilat do të jenë me një çmim ndjeshëm të reduktuar.
Për z. Allajbeu kjo marrëveshje e finalizuar sot është vetëm fillimi i një bashkëpunimi, i cili do të vijojë në të ardhmen jo vetëm me shërbimin shëndetësor, por edhe me atë akademik, si organizime të seminareve, konferencave të thelluara në mjekësi; shkëmbim eksperiencash dhe ofrim mundësish për mjekët specializantë, duke iu vënë në dispozicion stafin, ambjentet, eksperiencën dhe standartet e Spitalit Amerikan. Në fjalën e tij rektori i UT z. Dhori Kule i drejtoi një falenderim të veçantë Drejtorit të Përgjithshëm të Spitalit Amerikan z. Klodian Allajbeu për vizionin e tij dhe të Spitalit që ai drejton. “Me këtë rast une dua që stafit dhe studentëve t’ju uroj të jenë sa më të shëndetshëm po për rastet kur ata do te kene nevojë, mua më vjen mirë që gjejmë në tregun e shërbimit shëndetësor në Shqipëri një aktor, i cili sillet në mënyrë jashtëzakonisht sociale dhe ka përzgjedhur stafin dhe studentët e Universitetit të Tiranës.”
ÇFARË ËSHTË KARTA VITAL?
 Karta VITAL është një mjet identifikimi i personalizuar, e cila mundëson ulje të çmimeve për shërbimet e ofruara pranë çdo Spitali Amerikan. Me Kartën VITAL ju jeni jo vetëm mbajtës i një karte prestigjioze, por edhe përfitues i shumë avantazheve që ju njeh karta.
Falë Karta VITAL fitoni të drejtën të trajtoheni në mënyrë preferenciale në dy Spitalet Amerikane në Tiranë, por edhe në Spitalin Amerikan në Durrës dhe Fier duke përfituar ulje të tarifave për shërbime diagnostikuese, nga momenti i marrjes së Kartës VITAL deri në dy vitet e ardhshme.
Në çdo rast të paraqitjes suaj në recepsion ju paraqisni Kartën VITAL bashkë me një mjet identifikimi dhe përfitoni uljen. Me Kartën VITAL ju bëheni pjesë e një database ku Spitali Amerikan do ju informojë me përparësi kohore për çdo ofertë, shërbim apo fushatë promocionale, si dhe studime apo statistika. |
Inagurimi i Spitalit Amerikan II |  http://www.albeu.com/shqiperi/berisha-merr-pjese-ne-inagurimin-e-spitali-amerikan-2/32681/
http://www.noa.al/2011/03/spitali-amerikan-berisha-sukses-prej-pasionit-per-te-shpetuar-jete/
http://www.ikub.al/LAJME_CATEGORY/1103220167/Article-Berisha-Inaugurojme-nje-spital-ne-diten-e-demokracise.aspx
http://www.keshilliministrave.al/?fq=brenda&m=news&lid=14519
http://www.telegrafi.com/?id=78&a=1705
|
PASOJAT KLINIKE TE DEFIÇITIT TE HEKURIT |  Defiçiti i hekurit në organizmin e njeriut, është rasti më i shpeshtë i defiçitit të një elementi kimik në të gjithë botën. Është i rëndësishëm ekonomikisht, sepse pakëson mundësinë e individëve për të përballuar punën fizike dhe pakëson si rritjen dhe të mësuarin tek fëmijët.
Nga më shumë se 100 elemente kimikë që ekzistojnë në natyrë, vetëm 26 prej tyre kanë rëndësi për ndërtimin strukturor dhe funksionimin e organizmit të njeriut. Prej tyre 15 janë mikroelementet esenciale; janë në sasi shumë të paktë në organizëm, nuk sintetizohen prej tij, pra duhen marrë patjetër nga jashtë me anë të ushqimit. Njëri prej tyre është pikërisht hekuri.
Nëse do duhej një përkufizim për të kuptuar se ç’është defiçiti i hekurit, atëherë do ta cilësonim atë si pakësim të përmbajtjes totale të këtij mikroelementi në organizëm. Defiçit i cili, lidhet me uljen e përthithjes së tij nga aparati gastro-intestinal, por në radhë të parë me humbjet e tij nëpërmjet hemorragjive të formave të ndryshme, që në shumicën e rasteve janë shumë të vogla, shpeshherë nënvlerësohen, por që janë të zgjatura në kohë.
Tek njerëzit e shëndoshë, përqëndrimi i hekurit në organizëm rregullohet në mënyrë të përkryer nga enterocitet e pjesës proksimale të zorrës së hollë. Pra enterocitet rregullojnë thithjen e hekurit të marrë me anë të ushqimeve të ndryshme, në varësi të sasisë ditore të humbjes së hekurit për të ruajtur në këtë mënyrë një balancë të vazhdueshme të hekurit. Gabime persistente në balancën e hekurit shkaktojnë; anemi ferriprive - balancë negative e tij, pra humbjet më të mëdha se thithja, ose hemosiderozë - balancë pozitive e tij, pra humbjet më të vogla se sasia e futur në organizëm. Që të dyja janë sëmundje me pasoja të rëndësishme.
Defiçiti i hekurit është problemi nutritional më shumë i mundshëm për tu parandaluar. Pothuajse është eleminuar në vëndet e zhvilluara, por 750 milion fëmijë në vendet në zhvillim kanë Anemi Ferriprive.
Anemia nga Defiçiti i Hekurit
Ruazat e kuqe të gjakut, eritrocitet, janë nga qelizat më të përkryera të organizmit sepse ato nuk kanë bërthamë, nuk kanë organela, sigurojnë sipërfaqen më të madhe për një volum të caktuar, sigurojnë energjinë e nevojshme nga rrugë jo shumë efektive siç është glikoliza anaerobe, kalojnë shumë herë në ditë në mikroqarkullim (stres mekanik dhe hipoksik), çdo 20 sekonda bëjnë qarkullim në të gjithë trupin dhe të gjitha këto për 120 ditë. Pra kjo qelizë bën “këto sakrifica”; boshatis pothuajse plotësisht citoplazmën dhe merr formën e një disku bikonkav për ta mbushur me një pigment kryesor, hemoglobinën, që kanë në qëndër një atom hekuri. Është hemoglobina e rruazave të kuqe dhe pikërisht atomi i hekurit që bën transportin e oksigjenit për tek të gjitha indet. Defiçiti i hekurit në organizëm pasohet midis të tjerave, me pakësimin e hemoglobinës tek rruazat e kuqe. Pikërisht pakësimi sasior i hemoglobinës njihet si anemi dhe duke vënë në dukje shkakun, anemia cilësohet si ferrodeficitare; pra, për shkak të mungesës së hekurit.
Anemia Ferriprive është anemia më e shpeshtë në botë dhe shumë e shpeshtë tek femrat në periudhën riprodhuese për shkak të hemoragjisë së vazhdueshme të menseve gjatë ciklit menstrual. Anemia Ferriprive shpesh quhet dhe anemia nga hemoragjia. Pra në përgjithësi ka në bazë të saj humbjen e hekurit për shkaqe të ndryshme, me pasojë pakësimin e rezervave të tij në organizëm dhe pastaj shfaqet nga ana klinike dhe laboratorike. Kjo do të thotë se nëse hiqet shkaku dhe mbushen depot ,me anë të mjekimit që vazhdon të paktën 3 muaj, anemia shërohet dhe nuk përsëritet. Nëse shkaku persiston, pavarësisht mbushjesh së depove, anemia do të përsëritet.
Duhet theksuar se hekuri nuk merr pjesë vetëm në transportin e oksigjenit, por ai shërben si kofaktor i shumë enzimave të organizmit me funksione jetike për të. Pra pasojat e defiçitit të hekurit janë jo vetëm hematologjike, por dhe jo-hematologjike; preken indet që shumëzohen shpejt si epiteli i mukozave dhe i lëkurës.
Pasojat klinike të defiçitit të hekurit në organizëm
Pasojat klinike të defiçitit të hekurit janë; hematologjike dhe jo-hematologjike.
Klinika hematologjike e defiçitit të hekurit. Defiçiti i hekurit shprehet në radhë të parë me zhvillimin e anemisë ferriprive me klinikën e sindromit anemik:
Simptomat; dobësi, lodhje, këputje, palpitacione, vështirësi në frymëmarje, dhimbje koke, miza para syve, zhurmë në vesh. Tek moshat e avancuara dhe kur instalohet shpejt mund të shfaqen dhe simptomat e angina pektoris etj.
Shënjat e përgjithshme; zbehja e lekurës dhe e mukozave të cilat shfaqen kur Hb është më pak se 9-10 gr/dl). Anemia duket më mirë në membranat mukoze; buzët, goja, faringu, konjuktivat, në llapat e veshit, shuplakat e duarve dhe në shputat e këmbëve.
Klinika e ndryshimeve jo-hematologjike nga defiçiti i hekurit
Ndryshimet epiteliale; rënia e flokëve, carja e këndeve të buzëve, thonj fillimisht të thyeshëm dhe që më pas marrin formën e govatës, gjuhë e shkëlqyer, e zbehtë, e lëmuar me shkallë të ndryshme skuqjeje dhe djegjeje, vështirësi në kapërcimin e ushqimeve më të shprehura në vendin e kalimit të orofaringut në ezofag.
Ndryshime të sistemit neuro-muskular; lodhje e shpejtë e muskujve, çrregullime nervore dhe të sjelljes sidomos tek fëmijët, ulje e përqëndrimit e interesit, dëmtim i aftësisë për të mbajtur temperaturën e trupit kur ekspozohen në të ftohtë, dhimbje neuralgjike, çrregullime vazomotore, pakësim i ndijimit dhe prurit ose ndjesi e pickimit.
Ndryshime të imunitetit; Ulje të funksionit imun dhe infeksione më të shpeshta si pasojë e defiçitit të hekurit.
Shkaqet kryesore të deficitit të hekurit
1. Humbja kronike e gjakut nga :
a) Metrorragjitë dhe menometrorragjitë; menstruacionet janë shkaku kryesor i humbjes së gjakut dhe shkaktimit të anemisë tek femrat në periudhën riprodhuese.
b) Trakti Gastro-Intestinal ku shkaqet janë nga më të ndryshmet: hernie hiatale, variçe, ezofagu, përdorimi i Aspirinës, gastritet dhe ulçerat e duodenit dhe stomakut, gastritet atrofike, tumoret e ndryshme, rezeksioni i stomakut, fisurat anale, hemorroidet etj.
c) Shkaqe urologjike; Humbje e gjakut nëpërmjet aparatit urinar.
2. Nevojat e rritura për hekur: fëmijëria, adoleshenca, shtatëzania, laktacioni etj.
3. Marrje jo adekuate e hekurit me anë të ushqimeve. Është më e rallë dhe është matur se duhen mesatarisht 8 vjet, që një njeri normal që nuk merr hekurin e mjaftueshëm në ushqim, të zhvillojë anemi.
4. Mospërthithja e mirë e hekurit. Heqjet kirurgjikale të stomakut, të një pjese të zorrës së hollë, apo sëmundjet kronike të zorrës të patrajtuara mund të pakësojnë përthithjen e hekurit.
Një ndër manifestimet e defiçiencës së hekurit sidomos tek fëmijët është dhe Pica - gëlltitja e substancave jo të zakonshme si dheu, akulli, flokët, suvaja e mureve etj.
5. Parazitët janë shkaktarë të zhvillimit të defiçitit të hekurit. Çdo parazit në këtë rast mund të shkatojë një humbje gjaku prej 0.05 ml/ditë.
6. Pacientët me dializë në 50% të rasteve zhvillojnë anemi ferriprive.
7. Kur nuk gjendet një shkak i dukshëm për zhvillimin e defiçitit të hekurit dhe pasojave klinike të tij përdoret termi i “anemisë hipokromike idiopatike”.
8. Anemia e Marshimit. Në një studim në SHBA është parë se 56% e vrapuesve të garave (atletëve konkurues) kanë defiçit të hekurit (Hemogobinuria e marshimit).
Rezultatet e testeve laboratorike:
Rezultatet e testeve laboratorike në pacientët me anemi ferriprive na tregojnë se:
Ka pakësim të eritrociteve dhe hemoglobinës.
Numri i retikulociteve është i ulur.
Trombocitet janë normale ose lehtësisht të shtuara kur vazhdon hemoragjia.
Leukocitet dhe formula leukocitare janë normale
Në serinë e kuqe, në strishon e gjakut periferik, dallojmë eritrocite mikrocitare, hipokrome dhe disa elementë të poikilocitozës.
Mielograma nuk është e domosdoshme për tu bërë, bëhet kur dyshohet për patologji të tjera. Ngjyrimi Perls është negativ, ndryshe nga anemitë refraktare, sepse rezervat e Fe janë bosh.
Hekuri në serum dhe kapaciteti lidhës i hekurit janë të ulura. Në gjakun periferik sideremia (< 60 y/dl) dhe ferritinemia (< 20 ng/ml ose µg/l ) janë të ulura. Treguesi më i rëndësishëm është ferritinemia që është vlerësuesi më i mirë i depove të hekurit.
Trajtimi i defiçitit të hekurit
1. Eleminimi i shkakut nëse është e mundur
2. Mjekimi me preparatet e hekurit
Mjekimi më ekonomik dhe efektiv në trajtimin e defiçitit të hekurit është administrimi oral i kripërave të sulfatit të hekurit. Ferri sulfati është preparati më efektiv, më mirë i tolerueshëm dhe më pak i shtrenjtë. Aktualisht në Shqipëri Ferri sulfati gjendet në formën e Retaferit i cili përmban 100 mg hekur elementar. Doza ditore terapeutike e hekurit është 180-200 mg Fe elementar. Kjo do të thotë që duhen dy tableta në ditë. Hekuri thithet më mirë kur merret me stomakun bosh, ndërsa kur merret pas ushqimit ose së bashku me të thithja e hekurit pakësohet me 40-50%. Por irritimi i mukozës gastro intestinale është i shpeshtë kur hekuri merret me stomakun bosh. Qëllimi i mjekimit nuk është vetëm shkalla e rritjes së Hb, por dhe mirëqënia e pacientit. Pra këshillohet pacienti ta marri preparatin e hekurit në mes të ushqimit ose pas tij, sepse suportimi i mjekimit është më i rëndësishëm se pakësimi i thithjes së hekurit. Thithja e hekurit rritet kur preparati merret në prani të lëngut të portokallit ose limonit, mishit, peshkut, Vitaminës C dhe frenohet kur merret në prani të qumështit, çajit, tetraciklinës, kinoloneve, metildopës, kalçiumit dhe çerealeve. Dhe sasia e ushqimit ka rëndësi. Sa më e madhe sasia e ushqimit të ngrënë aq më mirë do të tolerohet preparati i hekurit. Është parë gjithashtu se hekuri tolerohet mirë kur merret duke e rritur dozën gradualisht derisa të arrihet për disa ditë doza e plotë e preparatit. Nëse shfaqet ngacmimi i mukozës gastro-intestinale dhe kur shkalla e anemisë është e lehtë dhe/ose largohet shkaku mund të bëhet mjekimi i anemisë ferriprive me një dozë terapeutike të hekurit deri në 100 mg/ditë. Në këtë mënyrë ulim shpejtësinë e përgjigjes ndaj mjekimit, por rrisim tolerancën ndaj tij.
Nëse pacienti nuk e toleron Ferri sulfatin, mund të përdoren kripërat e tjera të hekurit: glukonat, fumarat, laktat, suksinat. Disa prej tyre janë më të shtrenjta se Ferri sulfati. Në disa raste mund të bëhet korrigjimi i defiçitit të hekurit duke marrë hekur në rrugë intramuskulare ose intravenoze që duhet theksuar se është jo vetëm më e kushtueshme se mjekimi oral, por ka dhe rrezikun e një sërë efekteve anësore dhe preferohet të bëhen në qëndra të specializuara.
Mjekimi si rregull vazhdon minimumi 3 muaj; 6 javë për të eleminuar klinikën e defiçitit të hekurit dhe 6 javë për të mbushur depot. Por mund të vazhdojë dhe më gjatë nëse nuk eleminohet shkaku. Pra qëllimi i mjekimit nuk është thjeshtë normalizimi i simptomave dhe shenjave të defiçitit të hekurit por edhe normalizimi i numrit të rruazave të kuqe dhe të hemoglobinemisë dhe mbushja e depove. Mbushja e depove vlerësohet me normalizimin e ferritinemisë.
BOX
Defiçiti i hekurit
Haset në të dy sekset, por tek femrat në periudhën riprodhuese është më e shpeshtë për shkak të humbjeve me anë të menstruacioneve.
BOX
Është hemoglobina e rruazave të kuqe dhe pikërisht atomi i hekurit që bën transportin e oksigjenit për tek të gjitha indet. Defiçiti i hekurit në organizëm pasohet midis të tjerave, me pakësimin e hemoglobinës tek rruazat e kuqe. Pikërisht pakësimi sasior i hemoglobinës njihet si anemi dhe duke vënë në dukje shkakun, anemia cilësohet si ferrodeficitare; pra, për shkak të mungesës së hekurit.
BOX
Burimet dietike të hekurit
Ushqime të pasura me hekur: mëlçia, mishi i kuq, shpretka, veza, peshku, çerealet, fasulet, bizelet, panxhari, vera e kuqe etj.
Ushqime mesatarisht të pasura me hekur: fasule, bizele, perimet jeshile, arrat, thierrzat etj
Ushqimet që duhen evituar: qumështi i tepërt i lopës, çaji, kalçiumi, ushqimet e pasura me fibra.
BOX
Gabimi më i shpeshtë që bëjnë pacientët dhe mjekët rekomandues, është marrja e preparatit vetëm për një muaj. Në këtë rast përmirësohet klinika, pra pacientët ndihen shumë më mirë, por depot mbeten bosh. Nëse shkaku nuk mund të eleminohet dhe depot janë mbushur, për të penguar zbrazjen përsëri të tyre, mund të përdoret një mjekim mbajtës 10 ditë cdo muaj.
SOMARIO
Defiçiti i hekurit përkufizohet si pakësim i përmbajtjes totale të hekurit në organizëm.
SOMARIO
Është matur se duhen mesatarisht 8 vjet për një njeri normal që nuk merr hekur në ushqim të shfaqë shqetësimet e defiçitit të hekurit. |
Skleroza Multiple |  Skleroza multiple, ose e njohur ndryshe si skleroza e shpërndarë, oseskleroza me pllaka është një sëmundje invalidizuese, në të cilëndëmtohet shtresa mbështjellëse e nervave, mielina. Dëmtimi i mielinësinterferon në komunikimin nervor. Dhe kjo më vonë çon nëdëmtim të vetë nervave, proces i cili nuk është më i rikthyeshëm. Kjosëmundje është komplekse dhe vjen nga një bashkëveprim i faktorëveambjentale ende të pazbuluar plotësisht dhe predispozimitgjenetik.
Bashkë këta faktorë nxisin një kaskadëngjarjesh duke përfshirë sistemin imun dëmtimin inflamator të aksonevedhe glias, riparimin e strukturave të dëmtura dhe gliozënpostinflamatore dhe neurodegjenerimin. Përfshirja sekuenciale e këtyreproceseve jep klinikën e karakterizuar nga episode relapsesh(simptomatike) dhe remisionesh (rikuperimi), ose episode që lënë passhenja neurologjike të qëndrueshme, ose dhe me progresionsekondar.
Simptomat variojnë gjerësisht,duke u varur kështu nga numri i pllakave, vendi i dëmtimit. Njerëzit meraste të rënda të sëmundjes mund të humbasin aftësinë për të folur,ecur, shikuar, gëlltitur etj. Mund të hasen vështirësi në vendosjen ediagnozës në fillim të sëmundjes, sepse fillimisht simptomatjanë të rikthyeshme.
Mosha më e prekur nga sëmundjaështë mes 20 dhe 40 vjeç dhe gratë janë më të prekura nga sëmundja sesaburrat.
Simptomat:
Shenjat dhesimptomat e sklerozës multiple variojnë gjerësisht, duke u varur ngalokalizimi i dëmtimit nervor. Shenjat e sklerozës multiple mund tëjenë:
• Mpirje ose dobësi në njëose disa gjymtyrë, e cila në mënyrë klasike ndodh në njërën anë tëtrupit ( gjysma e trupit).
• Hymbje e pjesshme ose e plotë e shikimit, zakonisht në njërin sy,shpesh me dhimbje gjatë lëvizjes së syve ( neuritisoptik)
• Dyfishim i shikimit,ose turbullim i shikimit
• Ndjesi shpimi ose dhimbjeje në pjesë tëtrupit
• Sensacione si shokelektrik qe ndodhin ne disa levizje te vecanta te kokes eqafes.
• Dridhje, mungesë ekoordinimit të lëvizjes, ecje epaqëndrueshme.
• Çrregullime tëgëlltitjes, të kontrollitsfinkterian
• Lodhje
• Marrje mendsh
Shumica e pacientëve veçanërisht nëfillim të sëmundjes perceptojnë përmirësim të simptomave. Shenjat osesimptomat e MS shpesh nxiten dhe përkeqësohen nga rritja e temperaturëstrupore.
Shkaqet:
Skleroza Multiple është njësëmundje autoimune, dmth ku sistemi imunitar dëmton indet e vetvetes.Në sklerozen multiple, në këtë proces shkatërrohet mielina, substancaqë mbështjell dhe mbron fibrat nervore të trurit dhe medulësspinale.
Mielina mund të krahasohet me isolantet qëmbështjellin rrjetat elektrike. Kur mielina dëmtohet, mesazhet nervoreqë udhëtojnë përgjatë nervave, mund të ngadalësohen, osebllokohen.
Mjekësia nuk ka arritur të shpjegojëplotësisht sepse skleroza multiple ndodh në disa njerëz, ndërsa në disatë tjerë jo. Një kombinim faktorësh që nga gjenetika deri nëinfeksionet e fëmijërisë mund të luajnë rol në gjenezën esëmundjes.
Cilat janë dëmtimet që shkakton Sklerozamultiple
Vetë emri skleroza multiple do tëthotë se ka më shumë se një sklerozë. Një sklerozë ( në këtë kuptim)është një pllakë ose nje ind i dëmtuar rëndë. Njerëzit që vuajnë nga MSkanë pllaka, ose lezione në lëndën e bardhë të trurit dhe të medulësspinale. Ndërsa lënda gri e trurit mban neuronet ( qelizat nervore),lënda e bardhë mban aksonet ( fibrat nervore) që lidhinneuonet dhe u lejojnë atyre që të komunikojnë mes tyre. Në mënyrëspecifike në MS ka një dëmtim të mbështjelljes proteinike, shtresa qëmbështjell aksonet.
Megjithatë mielina mund tërindërtohet, por shkalla e dëmtimit të shkaktuar nga sëmundja ështëshumë e shpejtë për t’u rikuperuar. Në disa raste madje aksoni dëmtohetplotësisht.
Këto dëmtime çojnë në shfaqjen esimptomave neurologjike që shfaqen në formën e atakeve. Tipi,kohëzgjatja, rëndesa e simptomave kë bërë që MS të klasifikohet në disaforma.
Disa pacientë kanë shenja dhe simptoma të MS,por që nuk takojnë kriteret standarte për diagnostikimin e sëmundjes.Pacientët mund të diagnostikohen me CID (Clinically isolated syndrome – sindromaklinikisht e izoluar) në të cilën ata mund të kenë episodeose atake që vijnë nga demielinizimi, por vetëm një lezion të dukshëmnë SNQ. Ndonjëherë këta pacientë më vonë zhvillojnë kursin e plotë tësëmundjes, por jo gjithmonë.
Ka edhe një sëmundjetjetër, ose variant të MS, ose siç quhet ndryshe Idiopathicinflammatory demyelinating disease -IIDD( sëmundja inflamatoredemilinizuese idiopatike) – që është njohur më parë sisindroma e Marburg, sklerozë difuze e Schidler, skleroza koncentrike eBalos, ose sëmundja e Devic. Debati nëse janë forma të vërteta tësklerozës multiple, ose entitete të ndara nga njëra- tjetra endevazhdon.
Format klinike të sëmundjesjanë:
Progressive-Relapsing ( Simptomatike progresive)– Pacientët me këtë formë të rrallë të sklerozës multiple përkeqësohennë mënyrë të qëndrueshme progresive dhe në këtë kurs kanë atake ( oserelapse ) të tjera. Ndonjëherë mund të përmirësohen për një kohë tëshkurtër, por asnjëherë nuk kanë remison (përmirësim për një kohë tëgjatë, të qëndrueshëm) të sëmundjes.
Relapsing-Remitting (simptomatike- përmirësuese) – Forma më e shpeshtë esëmundjes. Pacientët kanë atake ( përkeqësime) që ndiqen nga remisone (përmirësime) gjatë të cilave sëmundje nukprogreson.
Primary-Progressive ( progresive parësore) – Njëpërqindje e vogël e pacientëve me MS kanë një progresion të ngadalshëmtë sëmundjes pa atake ose remisone.
Secondary-Progressive ( Progresivesekondare) – Disa pacientë fillimisht mund tëdiagnostikohen me MS – progresive relapsuese, por më vonë zhvillojnë MSprogresive sekondare. Kjo do të thotë se sëmundja tenton të progresojëmë shpejt.
Skleroza multiple ështënjë nga sëmundjet autoimune. Kjo tregon se sistemi imunitar, i cilinormalisht na mbron nga trupat e huaj si bakteret, virusetetj, sulmon vetë trupin. Në sklerozën multiple, limfocitet T dhemonocitet sulmojnë mielinën. Kjo është edhe arsyeja pse njeri ngatestet që përdoret për sklerozën multiple është egzaminimi për të parënëse ka anomali në titrin e antitrupave, ose disa produkteve tëproteinave ( që tregojnë dëmtimin e mielinës e cila ndërtohet ngaproteinat dhelipidet)
Faktorët eriskut:
Këta janë faktorë që supozohetse rrisin riskun për sklerozën multiple.
Mosha:
MegjithëseSkleroza multiple mund të ndodhë në çdo moshë, më e shpeshtë është mesmoshave 20 dhe 40 vjeç.
Seksi:
Femrat janë dy herë më tëprekura se meshkujt për të zhvilluar sklerozënmultiple.
Trashëgimia:
Risku për të zhvilluarsklerozën multiple është më i lartë në pacientët që kanë historifamiljare. Per shembull, nëse njëri nga prindërit, ose vëllezërit dhemotrat ka sklerozë multiple, risku është 1-3 % për të zhvilluarsëmundjen duke e krahasuar me riskun e përgjithshëm tëpopullsisë.
Eksperienca me binjakët identikë katreguar se trashëgimia nuk është faktori i vetëm i përfshirë. Nëseskleroza multiple do të varej vetëm nga gjenetika, atëherë binjakëtmonozigotë do të kishin të njëjtin risk për ta zhvilluar sëmundjen. Pornuk ndodh kështu. Një binjak identik ka 30% shanse për të zhvilluarsklerozën multiple nëse tjetri është prekur ngasëmundja.
Infeksionet:
Me sklerozën multipleështë lidhur një varietet virusesh. Interesi më i madh është fokusuartek virusi i Epstein- Barr, virus i cili shkakton infeksionin emononukleozës. Por se si ky virus mund të shkatojë sklerozën multipleështë ende per t’u verifikuar.
Raca:
Kaukazianet,veçanërisht ata që origjinojnë nga Europa e Veriut janë në risk më tëmadh për të zhvilluar sklerozën multiple. Njerëzit nga Azia, Afrikakanë risk më të ulur.
Faktorët gjeografikë:
Skleroza multipleështë shumë më e shpeshtë në vendet si Europa, Kanadaja e Jugut,Amerika e Veriut, Zelanda e Re dhe Australia juglindore. Risku duhetsikur rritet me rritjen e lartësisë.
Një fëmijë qëkalon nga një vend me risk të lartë në një me risk të ulur, oseanasjelltas tenton të ketë nivelin e riskut të vendit të ri ku shkojnë.Por nëse kjo ndodh pas pubertetit, risku është i zonës nga kanëlëvizur.
Sëmundje të tjera:
Njerëzit janë më tëprirur për të zhvilluar sklerozë multiple kur kanë një ose disa ngasëmundjet autoimmune:
Sëmundje të tiroides, DiabetiMellitus, Lupusi eritematoz, anemia pernicioze, mistenia gravis etj.
Diagnoza dheshkaqet :
Janë rreth 2 milionë njerëz që vuajnënga skleroza multiple në botë. Ataku i parë ndodh zakonisht rrethmoshës 20-50 vjeç, megjithatë jo gjithmonë sëmundja diagnostikohet qënga ataku i parë. Sëmundja nuk është ngjitëse dhe jo direkt etrashëgueshme, megjithëse ka risk për fëmijët që kanë prindër, osevëllezër e motra me MS.
Gratë diagnostikohen mëshpesh me MS se burrat ( siç ndodh në të gjitha sëmundjetautoimune)
Megjithëse ka argumente për shkaqet,mënyra e shpëndarjes së MS tregon se është një sëmundjemultifaktoriale, që kombinon rolin e gjenetikës me shkaqetmjedisore.
Komplikacionet gjatë dekursit tësëmundjes:
• Në disa raste njerëzit me sklerozë multiple gjithashtu mund tëzhvillojnë:
• Ngurtësim osespazma muskulare
• Probleme mekontrollin e sfinkterave, ose funksioninseksual
• Depresion
• Çrregullime mendoresi harresa ose vështirësi nëpërqëndrim
• Epilepsi
Testet dhe diagnoza:
Nuk kateste specfike për sklerozën multiple. Diagnoza varet nga klinika,imazheria dhe përjashtimi i sëmundjeve të ngjashme që japin të njëjtatsimptoma dhe imazhe.
Analiza egjakut:
Analiza e gjakut ndihmon për tëpërjashtuar disa sëmundje infeksioze ose inflamatore që kanë simptomatë ngjashme me sklerozën multiple.
Punksionilumbar:
Me këtë analizë merret lëngucerebrospinal për ekzaminim laboratorik. Ky ekzaminim tregon anomalitëqë shoqërohen me sklerozen multiple si nivelet anormale të rruazave tëbardha dhe të proteinave. Gjithashtu kjo ndihmon të perjashtoheninfeksionet dhe shkaqet e tjera që japin simptoma të ngjashme mesklerozën multiple.
RezonancaMagnetike:
Ky test përdor fushën magnetike për tëprodhuar imazhe të detajuara të trurit dhe medulës spinale. MRI mund tëtregojë lezionet që shkaktohen nga humbja e mielinës si pasojë esklerozës multiple. Megjithatë, lezione të ngjashme mund të shkaktohenedhe nga dëmtime të tjera si lupusi, ose sëmundja e Lyme, kështu qëprania e lezioneve jo gjithmonë tregon se është sklerozëmultiple.
Teknikat e reja të MRI mund të japin mëshumë informacion për dëmtimin e fibravenervore.
Potencialet eevokuara
Me anë të këtij ekzaminimimaten sinjalet elektrike që dërgohen nga truri juaj në përgjigje të njëstimuli.
TRAJTIMI
Nuk ka trajtim përsklerozën multiple. Trajtimi zakonisht fokusohet në luftimin epërgjigjes imune dhe menaxhimin e simptomave. Disa pacientë kanësimptoma të lehta, kështu që trajtimi nuk është inevojshëm.
Mjekimet:
Mjekimet që përdoren zakonisht në sklerozën multiplejanë:
• Kortikosteroidet. Trajtimi më i zakonshëm për sklerozën multiple.Kortikosteroidët ulin inflamacionin që ndodh gjatë relapseve. Kortizonimund të merret nga goja ( prednisone) dhe intravenoz (methylprednisolone)
• Interferonet. Këto tipe medikamentesh si Betaseron, Avonex dhe Rebif—duket sikur ngadalësojnë shkallë me të cilën përkeqësohen në kohësimptomat e sklerozës multiple. Por interferonet mund të shkaktojnëdëmtime serioze të mëlçisë.
• Glatiramer (Copaxone). Glatirameri vepron duke bllokuar sulmin esistemit imun ngaj mielinës.
• Natalizumab (Tysabri). Ky mjekim është disenjuar që të veprojë për tëndaluar qelizat e imunitetit të kalojnë nga gjaku në indin cerebral dhemedulën spinale Tysabri zakonisht përdoret kur nuk është parë rezultatnga mjekimet e tjera, ose pacientët nuk mund t’i tolerojnë ato mjekime.Kjo për shkak se Tysabri rrit riskun e leukoencefalopatisë progresivemultifokale – një dëmtim zakonishtfatal.
• Mitoxantrone(Novantrone). Ky imunosupresor mund të jetë i dëmshem për zemrën kështuqë përdoret rrallë dhe zakonisht në ata që kanë fazë të avancuar tësëmundjes.
Terapitë fizike :
Ushtrimet fizike (fizioterapia) janë të rëndësishme në ata që vuajnë nga sklerozamultiple në mënyrë që të mbahet sa më gjatë lëvizshmëria, por edhendihmojnë në gjendjen emocionale të tësëmurëve.
Plazmafereza:
Ndërrimi iplazmës bëhet me qëllim që të ndajë qelizat e gjakut nga plazma, dhepërdoret për të luftuar relapset e rënda të sklerozës multiple, sidomosnë pacientët që nuk u përgjigjen kortikosteroidëveintravenozë.
Ndryshimi i stilit tëjetesës:
Ka disa ndryshime që mund tëbeni në jetën tuaj që të ndihmoheni për të lehtësuar disa simptoma tësklerozës multiple.
• Të pushoni mjaftueshëm: Lodhja është një simptomë e zakonshme esklerozës multiple dhe pushimi mund t’ju ndihmojë të ndiheni më pak tëlodhur.
• Ushtrimet. Ushtrimet erregullta aerobike mund të ofrojnë disa benefite nëse keni forma tëlehta deri të moderuara të sëmundjes. Përmirësojnë fuqinë, tonusinmuskular, balancën dhe koordinimin. Noti është nje opsion i mirë përpacientët që vuajnë nga MS të cilët vuajnë në ditët e nxehta tëvitit.
• Të jeni të kujdesshëmndaj të nxehtit. I nxehti i madh mund të shkaktojë dobësi muskulare.Rekomandohet të mos përdoret sauna, qëndrimet e gjata në diell.
• Ngrënia e shëndetshme, dietae balancuar.
Të jetosh me SklerozënMultiple:
 Sinë sëmundjet e tjera kronike, jetesa me Sklerozën Multiple mund tëndikojë në emocionet dhe gjendjen tuajpsikologjike.
Megjithatë sëmundja nuk duhet tëfitojë mbi dëshirën tuaj për të jetuar dhe për të shijuar çdo aspekt qëdikur ka qenë i rëndesishëm përju.
• Është erëndësishme që të mbani aktivitetet tuaja ditore sa më mirë të jetë emundur.
• Duhet të qëndroni tëlidhur me miqtë dhe familjentuaj
• Vazhdoni të ndiqni hobitëdhe t’i shijoni nëse gjendja fizike ualejon.
Ndonjëherë është erëndësishme të kontaktoni me psikoterapeutë që do ju ndihmojnë tëshikoni jetën tuaj në një prespektivë të re. Dikush që ju besoni dhedoni mund t’ju ndihmojë që të mësoni të jetoni bashkë mesëmundjen.
Histori e shkurtër për SklerozënMultiple
Jean Martin Charcot,1886
Si shumë sëmundje të tjera, skleroza multiple kaegzistuar shumë kohë para se të merrte emrin që kasot.
 Në shkrime të hershme ka përshkrime tësëmundjes, për të cilat mjekët mendojnë se lidhen pikërisht mesklerozën multiple. Një shenjtor gjerman i quajtur Lidëina, i cili vdiqnë 1433 mund të ketë qenë pacienti i parë i njohur me MS. Një pacienttjetër i njohur me MS ka qenë nipi i mbretit Xhorxh III, i cili ipërshkuan simptomat e tij në një ditar të cilin e mbajti deri sa vdiqnë 1848.
Njëzetë vjet më vonë Dr. Jean-MartinCharcot ( Zhan- Martin Sharko) bëhet personi i parë që njehsklerozën multiple si sëmundje të veçantë. Një paciente e tij vuantenga një kombinacion jo i zakonshëm i simptomave. Ai provoi disatrajtime tipike për çrregullimet neurologjike si stimulimi elektrik dheinjeksionet e argjendit ( që ndihmonte në lehtësimin e simptomave tësifilizit), por asnjëri prej tyre nuk kishte efekt. Pasi pacientjavdiq, ai vëzhgoi trurin e saj dhe vuri re lezionet cerebrale. Ai equajti sëmundjen skleroza me pllaka.
Përdorimi imikroskopit ndihmoi mjekët që të kuptojnë sëmundjen. Ne 1916 një mjekskocez i quajtur James Daëson ishte i aftë të përshkruanteinflamacionin dhe demielinizimin pasi vëzhgoi në mikroskop qelizatnervore. Në atë kohë mendohej se MS shkaktohej nga ndonjë toksinë osevirus, megjithëse nuk kishte prova që e mbështesnin këtë. Në vitin 1930studimet laboratorike në minj sugjerojnë mundësinë që në etiologjinë esëmundjes përfshihet sistemi imun, por shumica e mjekëve nuk e marrinseriozisht.
Ne 1947 një kërkues nga universiteti iColumbia gjeti se pacientët me MS kanë nënprodukte proteinike jo tëzakonshme në lëngun cerebrospinal, duke sjellë një mënyrë të re për tëtestuar sklerozën multiple. Pasi u zbulua struktura e AND në vitin1953, mjekësia filloi të kuptonte më mirë gjenetikën dhe sistemin imun.Në vitin 1960 u hodh ideja se MS është propabilisht një sëmundjeautoimune dhe dekadën tjetër u përdorën steroidët për të trajtuarataket e sëmundjes.
Rezonanca Magnetike u bëstandart për diagnostikën dhe testimin e efektivitetit të agjentëvemodifikues të sëmundjes në ngadalësimin e progresit të sëmundjes.Gjithashtu kishte përmirësim në medikamentet që përdoren për trajtimine simptomave të sëmundjes dhe agjentëve modifikues të sëmundjes qëpërdoren për të ngadalësuar progresin e saj. Progres ka pasur dhe nëterapitë rehabilituese të pacientëve.
Tani po bëhenstudime për qelizat origjinare ( stem cell) të cilat mund të ndihmojnërindërtimin e mielinës.
E ardhmja do nasjelljë supriza në trajtimin e Sklerozës multiple.
|
DHIMBJA E KOKËS - MIGRENA (Vital) |  Dhimbja e kokës është problem i zakonshëm me të cilin ndeshen shpesh mjekët neurologë.
E kush nga ne s’ka pasur të paktën një herë dhimbje koke?
Historiae dhimbjes së kokës mund të gjurmohet që në fillesat e njerëzimit. Kapasur gjithnjë një përpjekje për të kuptuar e më pas trajtuar dhimbjene kokës për mijëra vjet. Papirusi i Eber, është një paraqitje antike edhimbjes së kokës dhe daton në vitin 1200 para Krishtit. Në vitin 400para Krishtit, Hipokrati përshkruan aurat vizive të migrenës dhe faktinse ajo lehtësohet pas të vjellave. Galeni ishte ai që solli terminmigrenë bazuar në fjalën greke hemikrania që do të thotë gjysma ekokës rreth vitit 200 pas Krishtit. Dhimbja e migrenës dhe hemikraniaështë diskutuar dhe në Bibël.
Mendoni se jeni të vetmit që vuaninga dhimbja e kokës? Ju nuk jeni të vetëm në sfidën tuaj kundërdhimbjes së kokës. Figura të famshme të artit, politikës, shkencësdihet se kanë pasur dhimbje të tmerrshme të kokës. Dhe jo vetëm kanëvuajtur nga dhimbja e kokës, por kanë lënë pas punime artistike tëcilat janë fryt ose përshkrim i dhimbjes së tyre.
Lewis Carrolshkrimtari që ka shkruar “Liza në botën e çudirave” mendohet se ështëinspiruar për librin nga aurat migrenoze, gjithashtu Virxhina Ulf,Migel Servantes, Emili Dikson, Sigmund Frojd dhe Fridrih Nice kanëvuajtur nga migrena. Edhe Vinsent Van Gog mendohet se është insipiruarnga aurat migrenoze për pikturat e tij. Disa figura të njohura ngalashtësia si Jul Cezari, Napoleon Bonaparti, Tomas Xheferson ( i cilithuhet se ka qënë me dhimbje koke kur ka shkruar deklaratën ePavarësisë). Artistë si Elvis Presli dhe Upi Goldberg kanë vuajtur ngadhimbja e kokës. Në larmishmërinë e madhe të dhimbjeve të kokës, përqëllime klinike ka një ndarje në dy kategori të mëdha:
- Dhimbje koke primare
- Dhimbje koke sekondare.
Dhimbjete kokës primare janë ato dhimbje të cilat nuk kanë shkak organik estruktural dhe përfshijnë migrenën, etj. Dhimbjet e kokës sekondarejanë ato që kanë si shkak sëmundje organike ose strukturale.
MIGRENA
Migrenaështë shkaku i dytë i dhimbjeve primare të kokës. Migrena ështësëmundje kronike që shkakton dhimbje intense të kokës për orë ose ditëtë tëra. Simptomat mund të jenë aq të forta sa e vetmja gjë që mendohetnga pacientët që vuajnë me këtë dhimbje është të gjejnë një vend tëerrët, të qetë që të pushojnë. Rreth 18% e femrave dhe 6% e meshkujvepërmbushin kriteret për dhimbjen e kokës migrenoze. Disa dhimbjemigrenoze paraprihen ose shoqërohen nga shenja paralajmeruese sensore,ose shenja si flash drite, pika të errëta të shikimit, ose ndjesishpimi në krah ose këmbë. Migrena shoqërohet zakonisht me të vjella dhenjë sensitivitet ekstrem ndaj dritës dhe zhurmës. Megjithëse nuk kakurë që të shërojë sëmundjen, mjekimet mund të reduktojnë frekuencëndhe intensitetin e migrenës.
Simptomat
Migrena zakonishtfillon në fëmijëri, adoleshencë ose moshën e hershme adulte. Një ataktipik migrenoz prodhon disa ose të gjitha shenjat e simptomat emëposhtme:
- Dhimbje e moderuar, ose e intense e kokës e cila mund të jetë në njërën anë të kokës, ose në të dyja
- Dhimbje koke me kualitet pulsues, shpues
- Dhimbje që përkeqësohet nga aktiviteti fizik
- Dhimbje që interferon me aktivitetet e përditshme
- Nauze me ose pa të vjella
- Sensitivitet ndaj dritës dhe zhurmave
Kurnuk trajtohet, migrena zakonisht zgjat nga 4 deri në 72 orë, porfrekuenca me të cilën dhimbja shfaqet varion nga personi në person.
Jotë gjitha dhimbjet janë njësoj. Shumica e personave që vuajnëpërjetojnë atë që quhet migrenë pa aura, e cila njihet si migrena ezakonshme. Disa të tjerë kanë migrenë me aura, e cila njihet si migrenaklasike.
Duhet dyshuar migrena me aura kur ka dhimbje koke që paraprihet nga njëra ose disa nga këto shënja neurologjike:
- Simptoma vizuale si pika të errëta, flash dritë, linja zigzake dhe çrregullime të tjera të shikimit
- Dobësi motore
- Shenja sensore si parestezi
- Afazi, disfazi ( mungese, ose çrregullim i të folurit)
- Shenja të disfunksionit trunkal si diplopic (shikim i dyfishuar), ataksi (ecje si i dehur), vertigo(marrje mendsh)
Simptomatduhet të jenë të rikthyeshme krejtësisht dhe të zgjasin mbi 5-10 minutadhe më pak se 60 minuta. Keni apo jo aura, mund të perceptoni disasensacione paralajmeruese (podrome) disa orë ose ditë përpara sedhimbja e kokës të fillojë. Podromet përfshijnë:
- Ndjesi ngazëllimi dhe energjie intense
- Dëshirë për të ngrënë ëmbëlsira
- Etje
- Përgjumje
- Irritim ose depresion
Kur duhet të shkoni tek mjeku?
Migrenaështë shpesh e padiagnostikuar dhe e patrajtuar. Nëse keni dhimbje qëju kufizon në aktivitetet e përditshme dhe interferon me jetën tuajduhet të konsultoheni me mjekun dhe të diskutoni alternativat etrajtimit. Edhe nëse jeni diagnostikuar me migrenë para shumë kohe dhevini re se paterni i dhimbjes së kokës ka ndryshuar, duhet të lidhenime mjekun. Duhet të takoni mjekun, ose të paraqiteni në urgjencë nësekeni ndonjërin nga shenjat dhe simptomat e mëposhtme, të cilat mund tëindikojnë ndonjë problem serioz:
- Vendosjen e një dhimbje koke të menjëhershme, të fortë, si goditje rrufeje
-Dhimbje koke me temperaturë, ngurtësim të qafës, rash, konfuzionmendor, konvulsione, shikim të dyfishuar, dobësi, mizërime, mpirje dhevështirësi në të folur.
- Dhimbje koke pas një goditje në kokë, vëçanërisht nëse dhimbja bëhet më e keqe.
- Një dhimbje koke kronike e cila bëhet më keq pas kollës, ushtrimeve fizike, ose lëvizjeve të papritura.
- Një dhimbje e re koke nëse jeni më shumë se 50 vjeç.
Çfarë duhet të bëni ju ndërkohë?
Dombani një ditar të dhimbjes së kokës. Ditari ndihmon ju dhe mjekun tuajqë të përcaktojë se çfarë nxit dhimbjen e kokës. Do shënoni kur dhimbjajuaj fillon, sa zgjat dhe nëse ka ndonjë gje që e përmirëson.Sigurohuni që dhimbja juaj t’iu përgjigjet medikamenteve që merrni.Gjithashtu vini re ushqimet që hani në 24 orëshin para se të fillojëdhimbja e kokës, ndonjë stres jo të zakonshëm dhe si ndiheni dhe çfarëbëni kur jeni me dhimbje koke.
- Reduktoni stresin. Meqë stresi nxitfillimin e migrenës tek shumë njerëz, mundohuni të anashkaloni situatatstresante, ose të përdorni teknika reduktuese të stresit si meditimi.
- Flini, por mos e teproni me gjumin. Të flini 6-8 orë në natë.
Ekzaminimet dhe vendosja e diagnozës
Nësekeni migrenë tipike dhe familje me histori migrene, mjeku juaj do t’judiagnostikojë në bazë të historisë mjekësore dhe ekzaminimitneurologjik. Por nëse dhimbja juaj është jo e zakonshme, e fortë, ose emenjëhershme, mjeku juaj mund të rekomandojë një numër ekzaminimesh qëtë përjashtojë shkaqet e tjera të dhimbjes së kokës.
- Skaneri i kokës (CT). Kjo procedurë imazherike përdor rrezet X që më pas me ndihmën e kompjuterit japin imazhe të trurit tuaj.
- Rezonanca magnetike e kokës (MRI). Përdor valët magnetike për të prodhuar pamje shumë të detajuara të trurit tuaj.
Punksionilumbar. Nëse dyshohet për meningjit, hemorragji etj. Atëhere bëhetpuksioni lumbar për të egzaminuar lëngun cerebrospinal.
Trajtimi dhe medikamentet
Mjekimet të cilat përdoren për të luftuar migrenën ndahen në dy kategori:
Mjekimipër lehtësimin e dhimbjes. I njohur si trajtimi akut, abortiv.Medikamentet e përdorura merren gjatë atakeve të migrenës (pra kurpersoni është aktualisht me dhimbje) dhe janë krijuar qe të ndalojnë simptomat kur dhimbja e kokës ka filluar. Për rezultate më të mira,merrni medikamente kundër dhimbjes sapo të ndieni shenjat e simptomat epara të migrenës. Mund t’ju ndihmojë edhe fjetja në dhoma pa shumëdritë pasi i keni marrë medikamentet.
- Antinflamatorët josteroide(AIJS). Këto medikamente si ibuprofeni (advil, motrin etj) ose aspirinamund të ndihmojnë në lehtësimin e dhimbjes së kokës. Medikamente tëprodhuara specifikisht për migrenën si ato që kanë si përbërjekombinime të acetominofenit, aspirinës dhe kafetinës (Exedrin Migretil)mund të veprojnë në migrenën e moderuar, por janë pak efektiv në atë mesimptoma të rënda. Nëse merren për një kohë të gjatë AIJS mund të çojnënë ulçera, hemorragji gastrointestinal dhe dhimbje koke nga mbi mjekimime analgjezikë.
- Triptanët. Për shumë njerëz qe vuajnë nga migrename simptoma të rënda triptanët janë medikamentet e zgjedhura për t’upërdorur. Ata janë efektive në lehtësimin e dhimbjes, nauzesë dhesensitivitetit ndaj dritës dhe zhurmës të lidhur me migrenën. Mjekimetë tilla janë: sumatriptan (Imitrex), rizatriptan (Maxalt), naratriptan(Amerge), zolmitriptan (Zomig), almotriptan (Axert), frovatriptan(Frova) dhe eletriptan (Relpax). Ata janë të kundërindikuar nëpër zoname risk për insultë dhe infarkte kardiake. Triptanët kanë kosto tëlartë.
- Ergotët. Ergotamina (Migergot, Cafergot) është më pak eshtrenjtë, por edhe më pak efektive se triptanët. Duket me efektive nëdhimbjet që zgjasin më shumë se 48 orë. Dihydroergotaminë (Migranal) është një derivat i ergotit i cili ka me pak efekte anësore seergotaminë
- Medikamentët kundër nauzese (të përzierave). Përshkak se ataket migrenoze shpesh shoqërohen nga nauze me ose pa tëvjella, mjekimi për nauzen është i justifikueshëm dhe zakonishtkombinohet me medikamente të tjera. Më të përshkruarat janëmetoclopramide (orale) ose prochlorpërazinë (orale ose supost).
-Opiatet. Medikamentë që përmbajnë narkotike veçanërisht kodeina në tërrallë përdoren për të lehtësuar dhimbjen tek personat me migrenë nëpacientët që s’mund të marrin mjekimet e tjera. Narkotikët krijojnëvarësi ndaj shihen si të fundit në listën e medikamentëve qe mund tëpërdoren.
Mjekimi parandalues. Këto lloje medikamentesh merrenrregullisht, shpesh si mjekim i përditshëm për të reduktuar frekuencëndhe ashpërsinë e atakeve migrenoze. Zgjedhja e strategjisë përmenaxhimin e migrenës tuaj varet në frekuencën dhe ashpërsinë e atakevetuaja, shkallën e paaftësisë që ju krijon dhe sëmundjet tjerashoqëruese që mund të keni.
Mjekësia alternative
Edhe terapite jotradicionale që mund të jenë të dobishme nëse keni një dhimbje koke kronike:
Akupunktura. Disa studime kanë gjetur se akupunktura mund të jetë e dobishme në disa dhimbje koke ku përfshihet dhe migrena.
Biofeedbackdhe teknikat relaksuese. Biofeedback duket se është veçanërishtefektive në trajtimin e migrenës sidomos kur trajtimi medikamentoz përndonjë arsye ka kundër indikacion në përdorim. Ky trajtim kërkonkryerjen nga profesionistë të përgatitur në këto teknika.
Masazhi.Ndihmon në uljen e frekuences se migrenës dhe mund të përmirësojëkualitetin e gjumit tuaj, i cili nga ana tjetër ndihmon për tëparandaluar migrenën.
Vitaminat dhe mineralet. Janë provuar vitaminasi riboflavin (vitamina B-2) që është parë se ka pasur efekt nëmigrenë, kornzima Q 10 mund të jenë të dobishëm në disa individë.Dhënia e suplementeve të sulfatit të magnezit nga goja është parë sekanë ulur frekuencën e migrenës në disa individë, megjithatë kjo nukmbështetet në të gjitha studimet. Magneziumi intravenoz duket sendihmon pacientët gjatë atakeve akutë të migrenës.
Parandalimi
Nësejeni duke marrë mjekim parandalues, ose jo, ju mund të përfitoni ngandryshimet e stilit të jetesës që ju ndihmojnë të reduktoni frekuencëndhe intensitetin e migrenës. Një nga këto sugjerime mund të jenë tëdobishme për ju:
- Shmangni trigerat (ato që ju nxisin) e migrenës. Nëse disa ushqime duket se ju nxisin dhimbjen e kokës mundohuni tishmangni. Përgjithësisht stabilizoni rutinën tuaj ditore dhe caktoniorare të rregullta për gjumin dhe ushqimin. Mundohuni të kontrollonistresin.
- Bëni ushtrime rregullisht. Ushtrimet aerobike reduktojnëtensionin dhe ju ndihmojnë të parandaloni krizat e migrenës. Nëse mjekujuaj ua lejon (në bazë të kushteve specifike të shëndetit tuaj) gjeninjë sport që ju pëlqen dhe që mund ta bëni si ushtrimeaerobike, not,çiklizëm, etj. Nxehja duhet bërë gradualisht sepse ushtrimet instensemund t’ju shkaktojnë dhimbje koke. Obeziteti gjithashtu mendohet tëjetë faktor në personat me migrenë, ndaj ushtrimet do iu ndihmojnë tëmbani peshën e duhur.
- Reduktoni efektet e estrogjenit. Nëse jeninjë grua migrenoze dhe estrogjeni duket se nxit krizat tuaja tëmigrenës, ose bën më keq dhimbjen tuaj të kokës, ju mund ta shmangniduke reduktuar sasinë e mjekimeve që merrni dhe mbajnë estrogjen(pilulat kontraceptive dhe terapia zëvëndësuese hormonale te gratë nëmenopauzë).
Personat me migrenë kanë risk të rritur për të bërë aksidentë vaskulare (insultë) cerebrale.
-Risku për të gjithë personat me migrenë është 2.16 herë më i rritursesa në popullatën jo migrenoze. Risku më i rritur është në migrenën meaura.
- Kontraceptivët e rrisin rrezikun e insulteve te personat me migrenë përafërsisht me 8 herë.
Megjithatëkjo s’do të thotë që ata që vuajnë nga migrena duhet të bien në panik.Si për çdo sëmundje tjetër, duhet të jenë të informuar për risqet qeajo mbart në mënyrë që të jenë të përgatitur, të kenë kujdes për vetendhe të shmangin sa të jetë e mundur komplikimet.
|
DEMENCA |  Me shtimin e jetëgjatësisë së popullatës, mjekësia e sotme po përballet gjithnjë e më shumë me demencën.
Po çfarë është demenca?
Demencanuk është një sëmundje specifike. Në të vërtetë është një grupsimptomash që prekin aftësitë intelektuale dhe sociale në mënyrë aq tërëndë sa të ndërhyjnë me funksionimin e përditshem të personit.Egzistojne shkaqe të ndryshme të demencave dhe Sëmundja e Alzheimerështë shkaku më i shpeshtë i tyre. Humbja e kujtesës është stigma edemencës, por vetëm humbja e saj nuk do të thotë se kemi të bëjmëpatjeter me demencë. Demenca indikon se ka të paktën dy funksionekonjitive si humbja e kujtesës bashkë me humbjen e gjykimit ose tëçrregullimit të gjuhës. Demenca mund t’ju bëjë konfuzë dhe të paaftëpër të kujtuar emrat e njerëzve. Gjithashtu ju mund të përjetonindryshime të personalitetit dhe të sjelljes sociale. Ajo ndërhyn nëjetën normale të njeriut duke e ndryshuar atë përgjithmonë. Duhet pasurparasysh se disa shkaqe të demencës janë të trajtueshëm dhe tërikthyeshëm.
Simptomat
Simptomat e demencës variojnë në bazë të shkakut, por shenjat dhe simptomat me të shpeshta janë:
• Humbja e kujtesës
• Vështirësi në të komunikuar
• Paaftësi për të mësuar dhe për të kujtuar informacionet e reja
• Vështirësi për të planifikuar dhe organizuar
• Vështirësi me kordinimin dhe funksionet motore
• Ndryshime të personalitetit
• Paaftësi për të gjykuar
• Sjellje jo e përshtatshme
• Paranojë
• Axhitim
• Halucinacione
Kur duhet të shkoni tek mjeku?
Duhettë takoni patjeter mjekun nëse ju ose njeriu juaj kanë probleme mekujtesën, ose simptoma të tjera të demencës. Disa probleme mjekësore qëjapin shenjat e demencës janë të trajtueshme, kështu që është erëndësishme që mjeku juaj të vlerësojë shkakun.
Diagnoza e hershmeështë e rëndësishme që trajtimi të fillojë në kohë para se simptomat tëpërkeqësohen. Nëse diagnoza e demencës është e tillë që ka kursprogresiv si sëmundja e Alzheimer, diagnoza e hershme i jep personitkohë për të planifikuar të ardhmen gjatë kohës në të cilën ai ende mundtë marrë vendime. Nëse shkaku i demencës është diagnostikuar tashmë, juduhet të rivleresoni gjendjen me mjekun nëse simptomat fillojnë tëpërkeqësohen.
Shkaqet :
Demencaka shumë shkaqe dhe nuk shkaktohet gjithnjë nga e njëjta sëmundje.Demencat mund të klasifikohen në shumë mënyra dhe shpesh grupohensëbashku nga ajo që kanë të përbashkët, si cila pjesë e trurit është eprekur, ose nëse përkeqesohen me kalimin e kohës (demencat progresive).Disa demenca si ato të shkaktuara nga përdorimi i medikamenteve, oseinfeksionet janë të rikthyeshme me trajtim.
Demencat progresive:
Quhen demencat që përkeqesohen me kalimin e kohës. Kursi i tyre është i pandalshëm deri në vdekje.
• Sëmundja e Alzheimer. Shkaktohet nga shkatërrimi i qelizave tëtrurit. Megjithëse shkaku nuk është tërësisht i njohur, ka dy llojdëmtimesh që janë vënë re në trurin e të sëmurëve me sëmundjen eAlzheimer. Këto janë pllakat senile ( që përmbajnë proteinë që quhetamiloid beta ) dhe lëmshe neurofibrilare ( lëmshe fibroze që përbëhennga një proteinë anormale që quhet protein tau).
Sëmundja eAlzheimerështë sëmundje që progreson në mënyrë të ngadalshme gjatë 7-10 vitesh,duke shkaktuar rënie graduale të funksioneve konjitive. Eventualishtpjesa e prekur e trurit është e pamundur të punojë në mënyrë normalepër shkak të funksionit të limituar, duke përfshirë kujtesën, gjuhën,sjelljen dhe të menduarit abstrakt.
Sëmundja e Alzheimer ështëshkaku më i shpeshtë i demencave në njerëzit me moshë mbi 60 vjeç.Simptomat zakonisht shfaqen pas moshës 60 vjeç, megjithatë mund tëndodhin dhe forma me vendosje të shpejtë, zakonisht si rezultat idëmtimeve gjenetike.
• Demenca me trupa Levi. Trupat Levi janëdepozitime proteinash që gjenden në trurin e personave të sëmurë medemencën me trupa Levi dhënë sëmundjen e Parkinsonit. Simptomat edemencës janë të ngjashme me sëmundjen e Alzheimer, por e dhëna unikeështë që ka fluktuacione të konfuzionit dhe qartësisë, halucinacionetvizive dhe parkinsonizmi. Këta pacientë shpesh kanë një gjendje e cilaquhet çrregullim i gjumit REM ( rapid eye movement – lëvizje të shpejtatë syve) që përfshin pasjen e ëndrrave të dhunshme, dhe lëvizjet eshumta gjatë gjumit.
• Demenca vaskulare. Kjo demencë ështërezultat i dëmtimit të trurit tuaj të shkaktuar nga probleme tëarterieve të trurit. Simptomat fillojnë pas vendosjes së AVC dhezakonisht ndodh në pacientë me hipertension, ose ata që kanë kaluar mëparë AVC dhe infarkte miokardi. Demenca vaskulare në raste të rrallashkaktohet nga infeksionet e valvulave kardiake (endokarditet) dhe ngaprania e një proteine në enët e gjakut të trurit që quhet amiloid (angiopatia amiloide) që në ndonjë rast shkakton dhe infarktehemorragjike. Secili nga funksionet konjitive dëmtohet në demencënvaskulare, varet nga vendi dhe madhësia e infarkteve. Në disa rastedemenca vaskulare bashkëegziston me sëmundjen e Alzheimer duke dhënëatë që quhet demenca mikse. Në këtë rast simptomat janë të rënda dheprogresive.
• Demenca fronto-temporale. Ky është një grupsëmundjesh që karakterizohet nga degjenerimi i qelizave nervore nëlobet frontale dhe temporale të trurit. Shkaku nuk është i njohur, pornë disa raste kjo lloj demence është e lidhur me mutacione gjenetike.Në disa raste kjo merr formën e një sëmundje që quhet sëmundja e Pikutdhe në këtë rast në zonat e prekura të trurit ka lëmshe fibrinoze tëformuar nga një proteinë që quhet proteina TAU. Sëmundja e Pikut jepdemencë progresive.
Çrregullime të tjera të lidhura me demencat
•Sëmundja e Hatington( Huntington). Kjo është sëmundje e trashëgueshme. Shenjat dhe simptomat shfaqen tipikisht mes 30-40vjeç dhe mund tëpërfshijnë ndryshime të personalitetit, ankth dhe depresion dhe demencëprogresive dhe të rëndë. Sëmundja e Hutington shkakton çrregullimetelevizjes, sidomos korea.
• Demenca pugilistica. Kjo gjendjequhet ndryshe dhe encefalopatia kronike traumatike ose demenca eboksierëve, sepse shkaktohet nga trauma të përsëritura të kokës. Nëvarësi të dëmtimit cerebral shkaktohen shenja dhe simptoma si problemetë kujtesës, koordinim i keq, dëmtim të të folurit, dridhje, ngadalësimtë lëvizjeve dhe ngurtësim muskular ( parkinsonizëm).
Simptomat mundtë mos jenë të dukshme deri shumë vite pas traumës. Një dëmtim i vetëmtraumatik i kokës mund të shkaktojë demencë post traumatike, e cilaështë shumë e ngjashme me demencën pugilistike, por mund të përfshijëdhe probleme të kujtesës afatgjatë.
• Demenca nga HIV.Infeksionet me HIV çojnë në dëmtim të shpërhapur të lëndës së bardhëqë rezulton në dëmtim të kujtesës, apati, tërheqje sociale dhevështirësi në përqendrim. Shpesh ka edhe probleme me lëvizjen.
•Sëmundja e Creutzfeldt-Jakob. Kjo është një çrregullim i rrallë, fatali trurit që shpesh ndodh në mënyrë sporadike në pacientë pa faktorë tënjohur risku. Megjithatë disa raste janë hereditare. Shenjat dhesimptomat zakonisht shfaqen rreth të 60-tave dhe fillimisht përfshijnëproblem me kordinimin, ndryshime të personalitetit dhe dëmtim tëkujtesës, të gjykimit, mendimit dhe shikimit. Dëmtimi mendor bëhet irëndë ndërsa sëmundja progreson dhe shpesh çon në verbim. Pneumonia dheinfeksionet e tjera zakonisht janë të shpeshta.
Demenca që mund të trajtohen:
Disa shkaqe që japin simptomat e demencës mund të jenë të rikthyeshëm si:
• Infeksionet dhe çrregullimet imune: Meningiti, encefaliti, sifilizi ipatrajtuar, sëmundja e Lyme, leukemia ( kur është e trajtueshme) etj.
• Patologjitë endokrine : Patologjitë e tiroides, hypoglycemia,çrregullimet e metabolizimit të vitaminave ( sidomos vit B12),hypo-hipernatremia, hypo-hyperkalcemia etj.
• Deficitetnutricionale: Simptomat mund mund të vijnë dhe si rezultat idehidrimit, ose si pasojë e mungesës së tiaminës ( vitaminaB1) njëgjendje e zakonshme në pacientët alkooliste kronikë dhe deficitet nëvitaminat B6 dhe B12.
• Efektet anësore të medikamenteve.
• Hematoma subdurale.
• Helmimi : Simptomat e demencës mund të ndodhin edhe si pasojë eekspozimit ndaj metaleve të rënda si hekuri, magnezi ose helmet e tjerasi pesticidet. Njerëzit që kanë abuzuar me alkool dhe droga të tjeramund të shfaqin simptoma të demencës.
• Tumore të trurit (dhelezionet e tjera hapësirë-zënëse të trurit): Është e rrallë, pordemenca mund të rezultojë dhe nga dëmtimi i shkaktuar nga tumoret etrurit.
• Anoksia. Shkaqe janë infarkti i miokardit, astma erëndë, helmimi me monoksid karboni, mbytja, qëndrimi në lartësi tëmëdha, mbidozimi gjatë anestezisë. Rikuperimi varet nga koha edeprivimit nga oksigjeni.
Faktorët e riskut
Faktorë risku që nuk mund të ndryshohen:
• Mosha: Risku i sëmundjes së Alzheimer, demencës vaskulare dhe disademencave të tjera rritet me moshën. Megjithatë duhet theksuar sedemenca nuk është pjesë normale e plakjes.
• Historia familjare:Njerëzit me histori familjare me demencë janë në risk më të madh për tazhvilluar atë. Nëse ka mutacione specifike gjenetike ka risk më të madhpër të zhvilluar disa tipe të demencës.Testet determinojnë nëse jukeni mutacione të tilla gjenetike.
Faktorë risku që mund të ndryshohen:
Për të reduktuar riskun e demencës ju duhet të kontrolloni këto faktorë:
• Përdorimi i alkoolit: Përdorimi i sasive të mëdha të alkoolit duketse rrit riskun e demencës. Arteroskleroza, formimi i pllakaveatheromatoze në muret e arterieve është një faktor risku për demencënvaskulare,sepse rrit mundësinë e infarkteve cerebrale. Studimet kanëtreguar një lidhje të mundshme mes atherosklerozës dhe sëmundjes sëAlzheimer.
• Hiper/hypo-tensioni: Hipertensioni, por edhehipotensioni mund t’ju rrezikojnë për sëmundjen e Alzheimer dhedemencën vaskulare.
•Hiperkolesterolemia: Nivelet e larta të LDL( loë densitylipoprotein-lipoproteina me densitet të ulur), ai që quhetkolesteroli i “keq”, mund të rrisë në mënyrë sinjifikante riskun për tëzhvilluar demencë vaskulare. Disa studime e lidhin edhe me riskun përtë zhvilluar sëmundjen e Alzheimer.
• Depresioni. Megjithëse nukështë kuptuar mirë se pse, depresioni gjatë jetës, sidomos në burra,mund të jetë i lidhur më vonë me zhvillimin e sëmundjes së Alzheimer.
•Diabeti. Ata që vuajne me diabet mellitus tipi II kane risk më tërritur për të zhvilluar sëmundjen e Alzheimer dhe demencën vaskulare.
•Homocisteinemia: Rritja e niveleve të hemocisteinës- një tipaminoacidi prodhuar nga trupi juaj mund të rrisë riskun e zhvillimit tësëmundjes së Alzheimer dhe demencës vaskulare.
• Pirja e duhanit:Pirja e duhanit rrit riskun për të zhvilluar demencë, sepse rrit riskunpër arteriosklerozë, sëmundje kardiake, AVC.
Komplikacionet:
Demencamund të prekë funksionet e shumë sistemeve trupore dhe aftësinë për t’upërshtatur me detyrat ditore. Demenca mund të çojë në probleme si:
• Ushqyerja e pamjaftueshme: Gati të gjithë pacientët që vuajnë ngademenca në një pikë të sëmundjes së tyre ndalojnë ushqyerjen normale.Shpesh, demenca e avancuar shkakton humbjen e kontrollit muscular qëshërben për t’u përtypur e gëlltitur duke i vënë ata në risk për mbytjeose aspirim të ushqimit në mushkëri. Nëse kjo ndodh mund të shkaktohetpneumoni. Gjithashtu, njerëzit që vuajnë nga demenca humbin ndjesinë eurisë dhe bashkë me të dëshirën për të ngrënë.Depresoni, efektetanësore të medikamenteve, konstipacioni dhe shkaqe të tjera siinfeksionet mund të ulin dhe më tepër interesin e pacientit për t’uushqyer.
• Higjena personale: Në stadet e moderuara dhe të rëndatë demencës, humbet aftësia për të kryer detyrat e përditshme përsa ipërket higjenës personale. Pacientët mund të mos jenë më në gjendje tëlajnë trupin, të lajnë dhëmbët, të vishen, të shkojnë në tualet të paasistuar nga të tjerët.
• Vështirësia në marrjen e mjekimit:Për shkak se është vetë kujtesa që preket, mbajtja mend e dozës dhemënyrës së marrjes së medikamenteve mund të jetë sfidë e vërtetë.
• Përkeqësimi i shëndetit emocional: Demenca ndryshon sjelljen dhepersonalitetin. Disa ndryshime mund të shkaktohen nga përkeqësimiaktual që ndodh në trurin e personit, kurse të tjera ndryshme tëpersonalitetit mund të jenë reaksione emocionale që i bashkangjitenatyre. Demenca mund të çojë në depresion, agresion, konfuzion,frustracion, ankth, disorientim.
• Vështirësi në komunikim:Ndërsa demenca progreson, aftësia për të mbajtur mend emrat e njerëzvedhe të gjërave të tjera humbet. Kjo e bën komunikimin shumë të vështirënë të gjitha nivelet. Vështirësia në komunikim nga ana tjetër çon nëaxhitim, izolim dhe depresion.
• Deliriumi. Kjo është njëgjendje që karakterizohet nga ulja e vëmendjes dhe qartësisë mendore.Është i shpeshtë në pacientët me demencë, veçanërisht tek ata që janëtë hospitalizuar. Ndodh nga ndryshimi i menjëhershëm i ambjentit tëjashtëm dhe rutinës së përditshme, por edhe nga përdorimi i mjekimevetë veçanta.
• Problemet me gjumin. Copëzimi i ciklit normalgjumë-zgjuar (rri zgjuar gjatë natës dhe është i përgjumur gjatëditës).Pagjumësia është një tjetër komplikim, por edhe sindroma ekëmbëve të shqetësuara, apnea e gjumit të cilat mund të interferojnë megjumin normal.
• Ndryshime në stilin e jetës së përditshme: Përshkak të reduktimit të aftësisë për të marrë vendime dhe zgjidhurprobleme, disa detyra të jetës së përditshme duhen konsideruar mekujdes në pacientët e sëmurë me demencë. Këtu përfshijmë ngarjen emakinës, gatimin, shëtitjet etj.
Diagnoza e demencës dhe testet që përdoren për këtë qëllim :
Historia mjekësore dhe egzaminimi fizik .
Historiamjekesore: Mjeku do pyesë se kur kanë filluar simptomat dhe rrethproblemeve të tjera shëndetësore të cilat do ndihmojnë për tëidentifikuar problemin, p.sh diabetin, hipertensionin ose historinëfamiljare për demencë. Mjeku nga ana tjetër mund të kërkojë informacionnga pjesëtarët e tjerë të familjes nëse ka ndryshim në sjellje dhefunksionimin e përditshëm në krahasim me të shkuarën.
•Ekzaminimi fizik/neurologjik: Një egzaminim fizik ndihmon mjekun tuajtë përjashtojë shkaqet e mjekueshme të demencës dhe të identifikojëshenjat e ndonjë insulti ose të çrregullimeve të tjera që mund tëshkaktojnë shenja të ngjashme. Si pjesë e egzaminimit mjeku do kërkojëanalizat e rutinës dhe të kontrollojë mjekimin që jeni duke marrëaktualisht.
• Ky ekzaminim ndihmon që të identifikohen shenja tësëmundjeve të tjera si sëmundje të zemrës, diabetin, sëmundje tëtiroides ose efekte anësore të mjekimeve të cilat mund të japin shenjatë demencës.
Testet neuropsikologjike dhe konjitive:
Çdokushqë vlerësohet për demencë ka nevojë të vleresohet për funksioninkonjitiv. Ka një numër testesh që vlerësojnë orientimin, aftësitë epërgjithshme intelektuale, akademike, të gjuhës, përqëndrimin,kujtesën, logjikimin. Qëllimi është për të determinuar nëse ështëvërtet demencë, sa e rëndë është dhe cila pjesë e trurit është prekur.
Vlerësimi neurologjik:
Vlerëson nëse ka dëmtime të tjera neurologjike përveç prekjes së konjicionit.
Imazheria:
Imazheria(CT, MRI, PET, SPECT) ndihmon mjekun për të identifikuar shkaqetorganike , si infarktet, tumoret ose probleme të tjera që shkaktojnëdemencë. Ndryshimet që shkakton sëmundja Alzheimer mund të dallohen mekalimin e kohës në imazheri.
Testet laboratorike:
Një varietet testesh laboratorike mund të ndihmojnë për të përjashtuar shkaqe që japin simptoma të ngjashme me ato të demencës.
Testet (në varësi të asaj që dyshon mjeku) janë:
• Gjak komplet për të përjashtuar aneminë
• Glicemia për të përjashtuar diabetin
• Teste për të vlerësuar funksionin e veshkave, heparit dhe për të matur nivelin e vitaminës B12.
• Analizë e gjakut për të identifikuar përdorimin e drogave dhe alkoolit ( toksikologjike)
• Analizë e lëngut cerebrospinal për të përjashtuar infeksionet cerebrale
• Analizë për hormonet e tiroides
Vlerësimi psikiatrik:
Kyekzaminim duhet performuar për të determinuar nëse ka depresion oseshkaqe të tjera psikiatrike që kontribuojnë në simptomologji.
Medikamentet që përdoren:
Trajtimi i demencës bëhet për të ngadalësuar ose/dhe minimizuar simptomat.
• Inhibitorët e kolienesterazës: Këto medikamente si donezepil(Aricept), rivastigminë (Exelon) dhe galantaminë hydrobromide(Razadyne)—janë medikamente që përdoren në sëmundjen e Alzheimer dhe veprojnë përtë ngritur nivelet e një mesazheri kimik (neurotransmetuesi-acetilkolina) që është parë se është i mangët në këtë sëmundje.Megjithëse përdorimin më të madh e kanë në sëmundjen e Alzheimer, atopërdoren dhe në demencën vaskulare, demencën që shoqëron sëmundjen eParkinsonit, dhe demencën me trupa Levi.
• Memantine (Namenda). Kymedikament përdoret në sëmundjen e Alzheimer dhe veprimin e ka tëlidhur me rregullimin e aktivitetit të glutamatit, një tjetërneurotransmetues i përfshirë në shumë funksione të trurit, dukepërfshirë të mësuarit.
Disa studiues kanë gjetur se kombinimi imemantinës me inhibitorët e kolinesterazës mund të japë rezultate më tëmira. Së pari është përdorur për të trajtuar sëmundjen e Alzheimer, porështë parë se përmirëson simptomat dhe në demencat e tjera.
•Mjekime të tjera; Megjithëse nuk ka ende standarte për trajtimin esimptomave të tjera të demencës, disa prej tyre mund të trajtohen.
Trajtimii shkakut që ka dhënë demencën mund të reduktojë ose ndonjeherë tandalojë progresin. Disa simptoma specifike dhe probleme të sjelljesmund të trajtohen me sedativë, antidepresivë dhe mjekime të tjera, pordisa nga këto medikamente mund të bëjnë më keq simptomat e tjera.
Mjekime alternative:
Nukështë zbuluar ndonjë ndikim i madh i mjekësisë alternative në tësëmurët me demencë. Megjithatë disa mjekime alternative që përdoren përsëmundjen e Alzheimer dhe demencat e tjera janë:
• VitaminaE.Disa studiues kanë treguar se vitamina E ngadalëson progresin esëmundjes së Alzheimer, disa të tjerë tregojnë se as përdorimi i sajnuk ka ndonjë përfitim të madh. Mjekët janë kundër dozave të mëdha tëvitaminës E, veçanërisht nëse ju jeni duke marrë antikoagulantë, sepserrit rrezikun e hemorragjisë.
• Acidet yndyrore Omega-3 . Omega-3janë acide yndyrore të pasaturuara që gjenden te peshku dhe arrat. Disastudime kanë lidhur përdorimin e tyre me uljen e rrezikut për sëmundjekardiake, AVC, rënie konjitive dhe demencës.
• CoenzymeQ10.Koenzima Q10 është një antioksidant i cili ndodhet normalisht nëtrup dhe për të cilën kanë nevojë reaksionet qelizore. Ky antioksidantështë studiuar për efektivitetin e trajtimit të demencës.Një versionsintetik i këtij komponenti i quajtur idebenone është testuar përsëmundjen e Alzheimer, pa treguar rezultate të favorshme.
•Ginkgo. Disa studiues besojnë se ekstraktet e nxjerra nga gjethet eglinko bibola kanë aftësi antiinflamatore dhe antioksiduese dhe mund tëndihmojnë të ngadalsojnë progresionin e demencës. Këto preparate mundtë ndërveprojnë me medikamentet antikoaguluese dhe mund të shkaktojnëhemorragji.
• Huperzine A. Ky vepron si inhibitor ikolinesterazës. Nëse jeni duke marrë preparate të ngjshme nuk duhet tapërdorni Huperizinen A.
Stili i jetës dhe ndryshimet që duhen bërë në shtëpi:
Ju mund të ndërmerrni hapa për të përmirësuar kualitetin e jetës ndërsa sëmundja progreson.
Mbani nje axhende:
Nëtë cilën ju do shënoni jo vetëm ngjarjet që do vijnë, por edhe ato qëkanë ndodhur dhe aktivitetet e jetës së përditshme. Kjo bëhet edhe përt’u kujtuar për medikamentet që do merrni në orare të caktuara.
Mbani një ambjent të qetë dhe të qëndrueshëm:
Njëambjent i qetë dhe i qëndrueshëm redukton problemet që lindin mesjelljen. Situatat e reja, zhurma, grupet e njerëzve që i ushtrojnëpresion, ose u kërkojnë të kryejnë detyra të komplikuara mund të çojnënë ankth të tepruar. Kur ju keni sëmundjen e Alzheimer ose demencë,këto situata reduktojnë më shumë aftësinë për të menduar qartë.
Stabilizoni një ritual për kohën e mbrëmjes:
Sjelljete një njeriu me demencë mund të përkeqësohen gjatë natës kur pacientëtjanë më të lodhur, ose konfuzë për shkak të mungesës së dritës.Mundohuni të stabilizoni oraret e gjumit. Lini dritën ndezur që tëparandaloni konfuzionin. Të limitoni përdorimin e kafesë gjatë ditës,limitoni fjetjen gjatë ditës.
Krijoni një plan:
Zhvilloninjë plan të qëndrueshëm për të kontaktuar me mjekët, këshilluesitlegalë dhefamiljarë të tjerë që mund t’ju ndihmojnë në këtë sfidë tëvështirë.
Ka disa gjëra që duhet t’i bisedoni bashkë me mjekun tuaj kur vuani nga demenca.
• Cila është një prognozë afatgjatë dhe cili është plani i trajtimit?
• A është e mundur për pacientin jeta si i pavarur ? Nëse jo, a duhetmbajtur në shtëpi, apo në shtëpi të veçanta për këtë lloj sëmundje(Nëse egzistojnë azile të tilla mjekësore)?
• Duhet kujdesur për të për marrjen e ushqimit, medikamenteve, higjenën e përditshme?
• Po për ngarjen e makinës? Duhet të vazhdojë t’i japë apo është e rrezikshme?
• A duhet të shqetësohen për sigurinë në shtëpi, duhet të lëvizin gjërat e rrezikshme ( si thikat, etj)?
• Cilat janë problemet ligjore që paraqiten tek një i sëmurë medemencë?A është i aftë të marrë vendime të natyrës ligjore, apo kanevojë për kujdestari?
Duhet të mbani parasysh se sëmundja doprogresojë me kalimin e kohës, ndaj rregullat duhen përshtatur nëvarësi të nevojave të reja që lindin.
Megjithatë pacientët medemencë duhen inkurajuar që të vazhdojnë aktivitetet e tyre normale përsa kohë që të jetë emundur dhe e sigurtë për ta, pa shkaktuarfrustracion dhe konfuzion.
|
|  Spitali Amerikan i Tiranës, në bashkëpunim me Universitetin e Vienës dhe Qendrën Spitalore Universitare realizuan për herë të parë në Shqipëri dhe rajon, implantin koklear të veshit.
Ekipi i përbërë nga Prof Dr Wolfgang Gstottner – Klinika ORL, Universiteti i Vienës, Op. Dr. Dritan Vasili – Kirurg ORL, Spitali Amerikan, Prof Dr Pjerin Radovani – Klinika ORL e Qendrës Spitalore Universitare “ Nënë Tereza”, Dr. Edlira Beqiri – Mjeke ORL, Spitali Amerikan, kanë operuar me sukses më datën 7 dhjetor dy pacientët, Manuela Harizi – 4 vjec, lindur pa aftësi dëgjimi dhe Roland Dollani – 57 vjec, humbur degjimin totalisht gjatë viteve të fundit.
Dy implantet, kostot e të cilave kapin shifrën 70 mijë euro, janë fryt i punës së gjatë të ekipit të Spitalit Amerikan në bashkëpunim me klinikën e ORL pranë QSUT. Operacioni i vajzës 4 vjecare Manuela Harizi është mundësuar nga Fondacioni për Fëmijët Shqiptarë me Presidente Zj. Liri Berisha. Një kontribut të veçantë në realizimin e kësaj ndërhyrjeje ka firma Austriake MED – EL që ka dhuruar për të dy pacientët aparaturën e implantit.
Implanti koklear i aplikuar në Spitalin Amerikan përveç se është ndërhyrja e parë e këtij lloji në vend është shumë i rëndësishëm edhe sepse është i programuar për persona shqipfolës.
Dy pacientët e operuar janë vizituar disa orë pas ndërhyrjes nga Kryeministri Sali Berisha dhe nga zonja e tij Liri Berisha si dhe nga Ministri Shëndetësisë Petrit Vasili. Pasi vizitoi pacientët dhe u interesua për gjendjen e tyre pas operacionit, Kryeministri Berisha falënderoi ekipin spitalor dhe në veçanti mjekun vjenez Prof Dr Wolfgang Gstottner, puna e të cilëve do të ndryshojë rrënjësisht jetën e dy pacientëve që vuanin prej vitesh nga mungesa e plotë e dëgjimit.
Gjate kësaj vizite, mjeku austriak Wolfgang Gstottner shprehu kënaqësinë që operacioni përfundoi me sukses të plotë dhe në pak javë pacientët do të jenë në gjendje të dëgjojnë përsëri.
 Çfarë është një implant koklear?
Një implant koklear është një pajisje elektronike e implantuar për dëgjimin, e cila është projektuar për të prodhuar tek një person me dëmtim të rëndë deri në të thellë të dëgjimit, ndjesinë e dëgjimit, duke stimuluar elektrikisht nervin brenda veshit të brendshëm.
Një implant ka pjesët e mëposhtme:
- Një mikrofon, i cili mbledh tingujt nga mjedisi.
- Një procesor shqiptimi, i cili selekton dhe organizon tingujt e mbledhur nga mikrofoni.
- Një transmetues dhe marrës/stimulues, i cili merr sinjale nga procesori i shqiptimit dhe i kthen ato në impulse elektrike.
- Një grup elektrodash, i cili është grupi që grumbullon impulse nga stimuluesi dhe i dërgon ato në pjesë të ndryshme të nervit të dëgjimit.
 Si funksionon një implant koklear?
Një implant koklear merr tinguj nga mjedisi i jashtëm, i përpunon ato, dhe dërgon rryma elektrike të vogla afër nervit të dëgjimit. Këto rryma elektrike aktivizojnë nervin e dëgjimit, i cili pastaj dërgon sinjalin në tru. Truri mëson ta njohë këtë sinjal dhe personi e përjeton këtë si “dëgjim”. Megjithatë, rezultati nuk është i njëjtë me dëgjimin normal. Një implant nuk kthen dëgjimin normal, por i jep njeriut të shurdhët një prezantim të dobishëm të tingujve të mjedisit dhe e ndihmon atë për të kuptuar shqiptimin.
Kujt i aplikohet implant koklear?
Implantet kokleare janë prodhuar për të ndihmuar adultët e shurdhët të gradës së rëndë deri në të thellë dhe fëmijët të cilët kanë përfitime të vogla ose s’kanë fare përfitime nga ndihma dëgjimore. Edhe personat me dëmtime të rënda deri të thella të nervit të dëgjimit mund të përfitojnë nga implantet kokleare
Fëmijët dhe të rriturit të cilët janë të shurdhët ose kanë vështirësi të mëdha të dëgjimit mund të bëjnë transplant koklear. Të rriturit të cilët gjatë jetës kanë humbur të gjithë dëgjimin mund të përfitojnë nga ky transplant. Implantet kokleare, shoqëruar me terapinë intensive post implementimit, mund të ndihmojnë fëmijët për të mësuar të folurën, gjuhën dhe aftësitë shoqëruese. Shumica e fëmijëve që marrin implantin janë 2-6 vjeç.
 Çfarë e përcakton suksesin e një implanti koklear?
Shumë situata e përcaktojnë suksesin e implantimit. Disa prej tyre janë:
• Sa kohë ka që pacienti është i shurdhët – pacientët që kanë më pak kohë dalim më mirë se ata që kanë më tepër kohë që janë të shurdhët.
• Sa vjeç kanë qenë kur u shurdhuan – nëse kanë qenë të shurdhët para se të fillonin të flisnin.
• Sa vjeç ishin kur morën implantin koklear – pacientët e rinj dalin më mirë se pacientët e vjetër, të cilët kanë qëndruar të shurdhët për një kohë më të gjatë.
• Sa gjatë e kanë përdorur implantin.
• Sa shpejt mësuan.
• Sa e mirë dhe e përkushtuar është struktura mbështetëse e të mësuarit.
• Shëndeti dhe struktura e kokleas së tyre – numri i qelizave nervore (ganglionet spirale) që ata kanë.
• Inteligjenca dhe aftësia komunikuese e pacientit.
Pasqyrime të tjëra të implantit Koklear në media:
|
Fondacioni i Fëmijëve Shqiptarë dhe Spitali Amerikan i Tiranës për të disatën herë u vijnë në ndihmë së bashku fëmijëve në nevojë |  Para pak ditësh në Spitalin Amerikan në Tiranë dy motra nga Hasi, Rediana dhe Suada Mullaj respektivisht 10 dhe 7 vjec, të lindura nga prindër me mungesë të dëgjimit dhe të të folurit iu nënshtruan operacionit në sy për të korrigjuar kataraktën kongenitale.
Operacioni i kataraktës kongenitale, ose e quajtur ndryshe kataraktës së lindur, është një ndërhyrje që kërkon jo vetëm një ekip të përgatitur dhe ekspertizë në këtë diagnosë por edhe një metodologji e aparatura moderne. Ky operacion i mundësuar nga Spitali Amerikan në bashkëpunim me Fondacionin e Fëmijëve Shqiptarë vjen në vazhdën e projekteve të përbashkëta që këto të fundit kanë ndërmarrë.
Ekzaminimi falas për shëndetin e syrit i rreth 180 fëmijëve të shkollës fillore Ahmet Gashi në kryeqytet ka qënë një nga projektet më me vlerë të Fondacionit me Spitalin Amerikan. I është dhënë kështu rëndësi diagnostikimit të hershëm të problemeve të shikimit dhe u është ardhur në ndihmë rasteve që janë evidentuar problematike. Shembull i këtyre rasteve janë edhe dy vajzat që pas operacionit kanë një rritje të dukshme të shikimit në syrin e operuar dhe që do ti nënshtrohen ndërhyrjes në syrin tjetër brenda javës që vjen.
Një tjetër projekt që ka të bëjë me fëmijët me dëmtime të dëgjimit do të realizohet në javët e ardhshme sërish me ndihmën e dy institucioneve. Implanti koklear që do të kryhet në Shqipëri për herë të parë nga Spitali Amerikan do u vijë në ndihmë fëmijëve me dëgjim të kufizuar dhe do të jetë një projekt i mbështetur nga Fondacioni i Fëmijëve dhe Zj. Berisha.
Në emër të Fondacionit të Fëmijëve Shqiptarë Zj. Liri Berisha, Presidente e Fondacionit dhe në emër të Spitalit Amerikan Z. Klodian Allajbeu, Drejtor i Përgjithshëm i këtij spitali, kanë shprehur disa herë impenjimin e tyre për vazhdimësinë e të tilla projekteve të përbashkëta që do u vijnë në ndihmë fëmijëve me probleme të ndryshme shëndetësore, kryesisht të pa trajtueshme brenda vendit.
|
OPIC | OPIC, në raportin e saj vjetor 2008, përfshin Spitalin Amerikan të Tiranës si një investim të rëndësishëm në fushën e mjekësisë dhe vlerëson cilësinë e shërbimit si standardi i artë në vend.
OPIC është një korporatë amerikane e investimeve private të përtejdetit. Ajo është e vetmja agjenci qeveritare amerikane që krijon mbështetje specifike të investimeve amerikane të sektorit privat në vendet në zhvillim. Qëllimi i saj është të ndihmojë këto vende që të kalojnë tranzicionin drejt tregut të ekonomisë së lirë, një punë e vazhdueshme kjo drejt ndryshimit të botës. Agjencia operon aktualisht në mbi 150 shtete në mbarë botën duke vazhduar të kërkojë dhe zhvillojë rrugë inovative për t‘i bërë investimet kapitale më të aksesueshme për biznesin amerikan dhe partnerët e tyre përtejdetit.
| | |
|
