english site map home
 
- AH në Media
- Buletinet Mujore
- Sondazhet Javore
- Pyetje e Përgjigje
- Së Shpejti në AH
- Galeria e Fotove
- Letra nga Pacientët
- Histori Suksesi
- Informim
- E Shtuna Vital
- Publikime
- Lajme Vital
 
Lajme Vital

Uji n trupin ton!
Pjesa m e madhe e trupit t njeriut prbhet nga uji, pasi 75% e peshs trupore prbhet prej H2O. Pjesa m e madhe e ujit gjendet brenda qelizave t trupit (hapsirat ndrqelizore). Pjesa tjetr gjendet n hapsirn jashtqelizore, q prbhet nga ent e gjakut (hapsira intravaskulare) dhe hapsirat mes qelizave (hapsirat ndrmjetse).  
 
far sht dehidratimi?
Dehidratimi ndodh kur sasia e ujit q largohet nga trupi sht m e madhe sesa sasia q futet n t. Trupi sht shum dinamik dhe n ndryshim t vazhdueshm. Ne humbasim uj automatikisht kur:
marrim frym dhe uji largohet nga trupi yn;
djersijm pr t ftohur trupin; dhe  
urinojm apo nxjerrim mbeturinat ushqimore nga zorra e trash.
N nj dit normale, nj person duhet t pij nj sasi t konsiderueshme uji pr ta zvendsuar kt humbje rutinore.

Shkaqe t dehidratimit mund t jen:

- Diarreja
Diarreja sht shkaku m i zakonshm i humbjes s ujit t trupit. Prbhet nga lvizjet jashtzakonisht t shpeshta ose jashtzakonisht t lngshme t zorrve dhe shkarkime tepr t ujshme t materialit fekal. Diarreja e vazhdueshme sht edhe e pakndshme, edhe e rrezikshme njkohsisht, pasi nj sasi e konsiderueshme e ujit mund t humbas me do lvizje t zorrve. N mbar botn m shum se katr milion fmij vdesin do vit pr shkak t dehidratimit nga diarreja.

- T vjellat
T vjellat jan nj veprim i forcuar i zbrazjes s stomakut, ku stomakut i duhet t mposht forcat shtytse q ekzistojn pr t mbajtur ushqimin dhe sekrecionet brenda stomakut. Stomaku, pothuajse e nxjerr jasht gjithka q ka brenda duke e shtyr me forc drejt pjess s poshtme t ezofagut (tubi q lidh gojn me stomakun) gjat nj t vjelle. T vjellat e vazhdueshme mund t jen nj shkak serioz pr humbjen e lngjeve dhe sht e vshtir pr nj person ta zvendsoj ujin, nse nuk sht n gjendje t tolerojn lngjet.  

- Djersitja
Trupi mund t humbas shuma t konsiderueshme uji kur tenton t ul temperaturn e vet prmes djersitjes. Trupi prdor nj sasi t madhe uji n formn e djerss pr t freskuar vetveten, qoft kur trupi sht i nxeht pr shkak t ambientit (pr shembull kur punon n nj ambient t nxeht), t ushtruarit n nj ambient t nxeht, ose pr shkak t nj temperature t lart pr shkak t ndonj infeksioni.  
N varsi t kushteve t motit, nj ecje e shpejt do t prodhonte deri n nj paund uj.  

- Diabeti
Tek njerzit me diabet, nivelet e larta t sheqerit n gjak ojn n shkarkim t sheqerit n urin dhe pas ksaj bie niveli i ujit dhe shkaktohet dehidratim. Prandaj, urinimi i vazhdueshm dhe etja e teprt jan disa nga simptomat e diabetit.

- Djegiet
Lkura ka nj rol t rndsishm n rregullimin e lngjeve n trup dhe n rregullimin e temperaturs s trupit. Nse nj pjes e mir e lkurs dmtohet, dmtohet edhe aftsia e trupit pr t ruajtur kontrollin. Viktimat e djegura dehidratohen, pasi uji rrjedh nga lkura e dmtuar. Humbjet e ujit shoqrohen edhe me smundje t tjera inflamatore.

- Pamundsia pr t pir
Pamundsia pr t pir uj mjaftueshm sht nj shkak tjetr i dehidratimit. Grada e dehidratimit mund t shtohet pr shkak t mungess s ujit ose pamundsis pr t pir sasi t mjaftueshme, shoqruar kjo me humbje t vazhdueshme t ujit.

Cilat jan shenjat dhe simptomat e dehidratimit?
Reagimi fillestar i trupit ndaj dehidratimit sht etja pr t marr m shum uj dhe pr t urinuar m pak n mnyr q trupi ta ruaj ujin. Urina bhet m e prqendruar dhe me ngjyr m t verdh. Ndrkoh q niveli i humbjes s ujit rritet, shohim edhe simptoma t tjera si pr shembull rritje t etjes, goj t that, mosdalje lotsh apo djerse, ngre t muskujve, marrje mendsh dhe t vjella, rrahje t shpeshta t zemrs (sidomos kur qndrohet n kmb). N rastet e dehidratimit t rnd hasen edhe gjendje dobsie dhe konfuzioni, pasi truri dhe pjes t tjera t trupit furnizohen me m pak gjak. Si prfundim, nse dehidratimi nuk trajtohet, trupi mund t bjer n koma dhe mund t kt probleme funksionimin e organeve t brendshme.  

Si diagnostikohet dehidratimi?
Dehidratimi shpesh ka nj diagnoz klinike. Prve diagnostikimit t arsyeve t dehidratimit, vizita e pacientit nga punonjsit e shndetit vlersojn edhe nivelin e dehidratimit. Vlersimet mund t prfshijn:  
Analiza t gjendjes mendore q vlersojn nse pacienti sht zgjuar, i vetdijshm dhe i orientuar.
Analiza t shenjave jetsore q mund t prfshijn analiz t posturs s trupit (presioni i gjakut dhe pulsi maten ndrkoh q pacienti sht shtrir). Me dehidratimin, t rrahurat e pulsit mund t rriten dhe presioni i gjakut mund t ulet pasi hapsirat intravaskulare jan pa uj.
Mund t bhet matja e temperaturs pr t vlersuar nse ka ethe.  
Kontrollohet lkura pr t par nse ka djersitje dhe pr t vlersuar shkalln e elasticitetit. Ndrkoh q dehidratimi rritet, lkura humb prmbajtjen e saj me uj dhe bhet m pak elastike.
Analiza e nj fmije: Fmijt mund t ken analiza t tjera shtes, prfshi ktu edhe kontrollin pr t par ndonj pik t but n kafkn e koks (fontanell e fundosur), vlersim t mekanizmave t thithjes, bonifikim t muskujve, apo humbje t djerss nn sqetulla dhe n ije.     
Pacientt e pediatris gjat vizitave rutin peshohen, prandaj matja e mass trupore mund t ndihmoj n vlersimin se sa uj sht humbur gjat smundjes akute.
N disa raste mund t porositen teste t gjakut pr t matur anomalit elektrolite dhe analiza t urins pr t prcaktuar nivelin e dehidratimit.  

Si kurohet dehidratimi?
Dehidratimi kurohet prmes zvendsimit t lngjeve. Kjo mund t bhet duke marr lngje nga goja, por nse kjo gj nuk ka rezultate, mund t duhet t merren lngje prmes metods intravenoze (IV). Kur prdoret rihidratimi nga goja, ather duhen marr sasi t vogla lngjesh.
Lngjet e pastra jan:
uji
supat e ujshme
akulloret me fruta
xhelatinat  
zvendsime t tjera t lngjeve q mund t prmbajn elektrolite (pedialite, gatorade, poerade, etj.)

A mund t kurohet dehidratimi n kushte shtpie?
Dehidratimi ndodh prgjat nj kohe t caktuar. Mund t dallohet n fazat e tij t para dhe nse shkaqet trajtohen, ather kurimi n shtpi mund t jet i mjaftueshm. Hapat q nj person mund t ndrmarr n shtpi pr t parandaluar dehidratimin jan:
njerzit me t vjella dhe diarre mund t prpiqen t ndryshojn dietn e tyre dhe t prdorin mjekim pr t kontrolluar simptomat dhe minimizuar humbjet.  
pr t kontrolluar temperaturn e lart mund t prdoret acetaminofeni ose ibuprofeni.  
mund t provohet zvendsimi i lngjeve duke zvendsuar lngjet me sasi t vogla dhe lngje t pastra.
Nse personi bhet konfuz apo letargjik; nse ka temperatur t lart dhe t pakontrolluar, t vjella apo diarre; apo nse ka shqetsime t tjera specifike, ather duhet krkuar ndihm mjeksore.

Komplikimet
Komplikimet e dehidratimit mund t ndodhin pr shkak t humbjes s lngjeve. Komplikimet prfshijn:
problemet me veshkat
gjendjen e koms
gjendjen e shokut
smundje pr shkak t nxehtsis (lodhje nga t nxehtit ose goditje nga t nxehtit)
anomalit elektrolite.

Kshilla pr parandalimin
Planifikoni dhe merrni me vete uj pr t gjitha aktivitetet e kryera jasht, ku djersitja dhe stresi nga t nxehtt rrisin humbjen e lngjeve..
Kur temperaturat jan t larta, shmangni ushtrimet, daljen ne diell dhe planifikoni aktivitete q duhet te bhen jasht vetm n orare t dits kur temperaturat jan m t ulta.
M t rrezikuar nga dehidratimi jan t vegjlit dhe t moshuarit. Sigurohuni q m t moshuarit, t vegjlit dhe fmijt te ken uj t pijshm mjaftueshm dhe ndihmojini ata sipas nevojave.
Shmangni konsumin e alkoolit, veanrisht kur sht shum nxeht, pasi alkooli rrit humbjen e ujit dhe dobson aftsin tuaj pr t dalluar shenjat e para q shoqrojn dehidratimin.
Mos u ekspozoni n temperatura t nxehta. Gjeni zona me ajr t kondicionuar ose zona me hije dhe lreni trupin t freskohet pas do ekspozimi.


Check up edhe n shtatzni?! Ja disa nga pyetjet q doni ti bni mjekut tuaj!
Pse duhen kontrolluar tensioni arterial dhe urina gjat shtatznis?

Sa her q keni takim me mjekun gjat shtatznis, duhet tju kontrollohet tensioni arterial dhe urina. Kjo bhet sepse ndryshimet n tensionin arterial ose n urin mund t jen shenja t nj problemi t shtatznis q quhet pre-eklampsi. Kjo smundje mund tju rrezikoj ju ose fmijn tuaj, n qoft se nuk diktohet hert. Kontrolle mjeksore t rregullta do t ndihmojn pr tju ruajtur ju dhe fmijn nga rreziqet.

far sht tensioni arterial?
Tensioni arterial sht forca me t ciln zemra ju pompon gjaku n trup. Matet n pjesn e
siprme t krahut, nprmjet nj mnge q fryhet me ajr. Tensioni arterial regjistrohet n
trajt t dy numrave: numri i par (dhe m i madh) tregon trysnin gjat nj rrahjeje t
zemrs; i dyti trysnin midis dy rrahjeve t njpasnjshme. Tensioni arterial ndryshon nga nj
njeri n tjetrin. Ndryshon gjithashtu gjat dits, si dhe n vartsi t ka jeni duke br. Pr
grat, nj tension prej mesatarisht 110/70 ose 120/80 sht normal. I juaji mund t jet pak m
i lart ose pak m i ult, dhe megjithat t jet krejt normal pr ju.

Tensioni arterial gjat shtatzanis
Gjat vizits s par t paralindjes, mamia do tju mat tensionin. Pas ksaj, ajo ose mjeku do
tjua kontrollojn tensionin gjat do vizite t mtejshme.

Po sikur ta kem t lart tensionin arterial?
Stresi, shqetsimet ose veprimtaria e shtuar mund tjua ngrejn tensionin pr nj far kohe. Por
n rast se tensioni mbetet n vlera t larta, mund t jet shenj e pre-eklampsis. Nuk ka
ndonj ndarje t prer midis tensionit arterial normal dhe tensionit t lart. Mjekt dhe
mamit zakonisht fillojn t shqetsohen n rast se vlerat i tejkalojn shifrat 140/90. N rast
se keni tension t lart arterial, mjeku ose mamia do tjua matin m shpesh. Sa her q e
bjn kt, duhet tju kontrollojn edhe urinn, pr t par nse ka proteina.

Kontrolli i urins pr proteina
Nga kontrolli i urins mund t merren t dhna t rndsishme pr gjendjen shndetsore
tuajn dhe t fmijs. Urina duhet kontrolluar t paktn nj her pr infeksion, sepse
infeksionet jan t shpeshta gjat shtatznis. Por urina duhet t kontrollohet edhe pr
protein, sa her q shkoni pr tu vizituar, meq proteinat n urin mund t jen shenj e
pre-eklampsis.

Si kryhet testi?
Mamia ose mjeku zhytin nj shirit letre n nj mostr t freskt urine. Testi tregon nse ka
proteina ose jo dhe sa proteina ka. N rast se sasia sht shum e vogl, kjo do t shenjohet si
trace (gjurm). N kt rast nuk ka asgj pr tu shqetsuar. Nse sasia sht m e madhe,
kjo do t shenjohet si nj ose m shum pluse (+).
 
Po sikur t ket proteina?
N rast se ju shenjojn nj ose m shum pluse (+), dhe gjithashtu e keni t lart tensionin
arterial, ka shum mundsi t keni pre-eklampsi, prandaj do t keni nevoj pr kujdes
shndetsor t posam. Urinn do tjua kontrollojn pr shkaqe t tjera t proteinave, si
p.sh. nj infeksion. Nse gjendet nj infeksion, ky do t mjekohet, proteinat nuk do t dalin
m n urin dhe ju nuk do t keni m nevoj pr ndonj kujdes t posam.

Pre-eklampsia dhe ju
Kur t jeni shtruar n spital, tensionin arterial dhe urinn do tjua kontrollojn shpesh. N
qoft se tensioni ju rritet shum 160/100 ose edhe m i lart mund tju duhet t merrni
barna pr ta ulur. Kto barna nuk do ti bjn keq fmijs s palindur. Pre-eklampsia prek
shum pjes t trupit, prandaj mund tju bjn kontrolle t mlis, veshkave dhe t sistemit
t mpiksjes s gjakut. Mjekt dhe mamit q kujdesen pr ju mund t duan t din si ndiheni,
sepse po t mos ndiheni mire, kjo mund t jet shenj se smundja po keqsohet.

Pre-eklampsia dhe fmija juaj
Pre-eklampsia prek edhe fmijn tuaj t palindur, prandaj fmija duhet kontrolluar rregullisht
pr t par nse po rritet mir ose pr t zbuluar ndonj shenj t dikaje q nuk shkon. Disa
fmij mbeten n gjendje t mir shndetsore, edhe kur nnat vuajn nga nj form e
rnd pre-eklampsie. Megjithat, n rast se fmija ka shenja se nuk po ecn mir, mjeku mund
tju kshilloj ta lindni para kohe.

Lindja dhe m pas
Po t keni pre-eklampsi, ka t ngjar tju krkohet t lindni para kohe ose me an t nj
operacioni cezarian. Ju dhe fmija do t mbaheni nn kontroll t vazhdueshm gjat lindjes.
Pasi t ket lindur fmija, ju do t prmirsoheni shpejt. Megjithat, mund t duhet t kalojn
disa dit, jav ose edhe muaj q tensioni arterial tju kthehet n vlerat normale. N rast se
fmija juaj lind para kohe, mund t ket nevoj pr kujdes t posam, pr pak koh. Fmija
q lind normal ose e merr veten mir nga nj lindje e parakohshme, nuk do t ket probleme.
 
Nuk sht faji juaj!
Pre-eklampsia nuk shkaktohet nga vese t kqia, as parandalohet nga zakone t mira t t
jetuarit. Tensioni i lart arterial shkaktohet nga smundja, jo nga stresi, shqetsimi i tepruar
ose puna e rnd. Ju vet nuk keni asnj faj.

Po t mos ndiheni mir
Shum gra me pre-eklampsi ndihen mir. Megjithat, po t mos ndiheni mir kjo mund t jet
nj shenj e par e smundjes, ose nj shenj se smundja po ju keqsohet.

Pr far duhet t keni kujdes:
Dhimbje koke t forta e t zgjatura
Turbullim i pamjes, njolla drite ose njolla t tjera n fushpamje
Dhimbje t forta posht brinjve, sidomos n ann e djatht
T vjella (por jo t vjellat gjat muajve t par t shtatznis)
Kto simptoma nuk jan gjithnj t pre-eklampsis, por pr t qetsuar veten sht mir q
po tju shfaqen pas 20 javsh shtatznie t njoftoni menjher mjekun ose mamin.


Cirroza e melis, nga shkaktohet dhe si ta kurojm
Mlia, duke vepruar si fabrika m e madhe kimike e organizmit ton, ka shum funksione, t cilat prfshijn prodhimin e faktorve t gjakut, proteinave, tmthit dhe t m shum se 100 enzimave t ndryshme. Po ashtu ndikon n metabolizmin e kolesterolit, depozitimin e glikogjenit si burim energjie, mbajtjen normale t prqndrimit t sheqerit n gjak. Por, edhe n rregullimin e hormoneve t ndryshme dhe detoksifikimin e medikamenteve dhe helmeve, duke prfshir alkoolin. Alkooli konsiderohet armiku kryesor i mlis.

Alergjia n ushqim prevalenca, diagnostikimi dhe risit n mjekim
T dhnat statistikore tregojn se incidenca dhe prevalenca e alergjis n ushqim sht n rritje e sipr. Alergjia n ushqim mund t jet e ndrmjetsuar nga IgE ose jo e ndrmjetsuar nga kjo imunoglobulin. Metodat e sotme pr menaxhimin e alergjis n ushqim mbshteten n edukimin e pacientve n njohjen e reaksioneve dhe shenjave t para t smundjes dhe shmangia nga ushqimi q mund t provokoj alergjin. Deri sot njihen kto metoda pr mjekimin; imunoterapia Anti-IgE, ushqimi hip-alergjik, imunoterapia me polen t mshtekns, strategjia e shmangies.

Depilimi i prhershm me lazer
Kjo teknologji e prhershme, e sigurt dhe e efektshme ka mundsuar q me an t lazerit t arrihen rezultate shum t mira, t shpejta dhe t lehta, n mnjanimin e prhershm t qimeve ne tr trupin. Depilimi me lazer bhet duke lshuar nj tuf t drits s lazerit n nj tub qimesh. Kjo drit duhet t jet e fuqishme sa ta shkatrroj rrnjn e qimes, por njhersh t mos e dmtoj lkurn rreth saj. Drita e lazerit e sulmon substancn e zez, q e prmban qimja, t quajtur melanin. Pr kt arsye, depilimi me lazer, nuk zbatohet te personat me qime t bardha, t thinjura ose t kuqe.

Kequshqyerja, problematike n Shqipri
Kequshqyerja n vendin ton vazhdon t jet problematike. N baz t nj studimi, foshnjat vuajn nga kequshqyerja, t cilat shkaktojn probleme, n pesh dhe gjatsi. Nga studimi raportohet, se n zonat malore, rreth 28 % e fmijve nn 5 vje, kan nj gjatsi trupore posht mesatares. Rreth 5% e tyre kan nj pesh m t vogl nga far pritet. Rreth 19% e tyre kan gjatsi t vogl pr peshn dhe 9% kan nj raport t peshs me gjatsin n at q pritet. Kequshqyerja vjen si pasoj e disa faktorve, t cilat nuk jan t prqndruara vetm tek pabarazit sociale. Mjekt thon se kur fmijet jan t kequshqyer prpara moshs 2 vje ata mund t psojn dme t pakthyeshme mendore dhe fizike.

Aborti spontan
Rreth 20% e shtatzanive ndrpriten pr shkak t abortit spontan. Me nj abort spontan do t kuptojm nj abort q ndodh pr shkaqe natyrore. Kur kalohet peridha m e vshtir e shtazanis, ka raste ku mund t flitet dhe pr lindje t parakohshme. Aborti spontan q zakonisht ndodh n tremujorin e par t shtatzanis prjetohet rnd dhe shpesh lidhet me anomalit gjenetike t fetusit ose mos pozicionimin e vezs s fekonduar n mitr. Nj nga shenjat kryesore t abortit spontan sht dhe gjakderdhja. Me nj vizit tek mjeku n keto raste do t diagnostikoni origjinn e saj.

Folatet pengojn shfaqjen e kancerit t zorrs
Pjesmarrja e lart e folateve (derivate t acidit folik) n ushqimin tek grat, mund t ul dukshm gjasat e tyre pr t vuajtur nga kanceri i zorrs s trash, bjn t ditur shkenctart. Acidi folik, i njohur edhe si vitamina B9, nuk ka ndikuar n zhvillimin e kancerit t zorrs te meshkujt. Folatet jan t pranishme n perimet e gjelbra dhe agrumet, ndrsa organizmi i shfrytzon ato pr t ndrtuar nukleotide (pjes prbrse t ADN-s dhe ARN-s), pr t kopjuar ADN-n dhe funksionet tjera t rndsishme gjenetike. Sipas hulumtuesve, ulja e konsumimit t folateve, rrit gjasat pr paraqitjen e mutacioneve gjenetike.

Sa i njihni smundjet e zemrs?
Zemra sht organi q bn pastrimin e gjakut. Dhe n rastin e smundjeve t zemrs kemi prishje t funksionit t saj si pomp. Gjithashtu n smundjet e zemrs ka rndsi si kur prishet ritmi, ashtu edhe kur prishen valvulat, ose kur prishet trsia e mureve t saj. Kur prishet ritmi kemi aritmit q jan dy llojesh. Po ashtu kur prishen valvulat zemra nuk funksionon mir si pomp dhe n kto raste bhen operacione t ndryshme pr zvendsimin e tyre. Po ashtu, lloj tjetr smundjeje t zemrs jan edhe ato q prishin muret e zemrs, si sht infarkti.

Cilat jan shkaqet e t fiktit?
rregullimet e puns s zemrs dhe t sistemit nervor mund t bhen shkak pr rnien e t fiktit. rregullimi reflektor dhe psikik nuk prjashtohet n nj prqindje t rndsishme. rregullimet e rrahjeve t zemrs, ndryshimet n damart kryesor, trashja e muskulaturs s zemrs, mosfunksionimi normal i valvulave t saj, infarkti, mpiksja e gjakut n mushkri etj, mund t bhen si shkak n persona t ndryshm t dhjamosur, t aksidentuar, t prekur koh m par nga smundje si ethja reumatizmale, melitenca dhe n shprdorues t alkoolit, t kafes, t duhanit dhe t drogs. Disa smundje t sistemit nervor mund t shoqrohen me gjndje te fikti her pas here.
Fillimi | << |  1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23  | >> | Fundi
 
 
 

Copyright © 2008-2014 - Univers-Alb Sh. a. - Spitali Amerikan. All rights reserved! Powered by: orihost.com
Përmbajtja është autentike dhe pronë e Spitalit Amerikan. Ndalohet riprodhimi, përdorimi apo shpërndarja e pa autorizuar e materialeve.
Pranë Spitalit Ushtarak - Laprakë, Tiranë. Tel: (+355) 042-35 75 35, (+355) 042-35 70 11