english site map home
 
- AH në Media
- Buletinet Mujore
- Sondazhet Javore
- Pyetje e Përgjigje
- Së Shpejti në AH
- Galeria e Fotove
- Letra nga Pacientët
- Histori Suksesi
- Informim
- E Shtuna Vital
- Publikime
- Lajme Vital
 
Informim 1

far sht kimioterapia?
Kimioterapia sht trajtimi me medikamente q mund t shkatrrojn qelizat e kancerit.
Ktyre medikamenteve shpesh u referohemi si medikamente kundr kancerit.

Si funksionon kimioterapia?
Qelizat normale rriten dhe vdesin n mnyr t kontrolluar. Kur shfaqet kanceri, qelizat kanceroze q nuk jan m normale, vazhdojn t ndahen n mnyr t pakontrolluar. Medikamentet kundr kancerit shkatrrojn qelizat e kancerit duke i ndaluar ato t rriten e t shumohen. Mund t dmtohen dhe qelizat e shndetshme, n veanti ato qeliza q ndahen shpejt. Dmtimi i qelizave t shndetshme sht ajo far shkakton efektet ansore. Kto qeliza, n prgjithsi e marrin veten pas kimioterapis. Pr shkak t faktit se disa medikamente funksionojn m mir s bashku se m vete, shpesh jepen dy a m shum medikamente s bashku. Kjo quhet kimioterapi e kombinuar.
Mund t prdoren dhe lloje t tjera medikamentesh pr t trajtuar kancerin tuaj. Ktu mund t prfshihen disa medikamente q mund t bllokojn efektin e hormoneve t trupit tuaj. Ose, mjekt mund t prdorin terapi biologjike, q sht trajtim me substanca q nxisin sistemin imun t vet trupit kundr kancerit. Trupi juaj shpesh i prodhon kto substanca n masa t vogla pr t luftuar kancerin dhe smundje t tjera. Kto substanca mund t prgatiten n laborator dhe mund tu jepen pacientve pr t shkatrruar qelizat e kancerit ose pr t ndryshuar mnyrn sesi reagon trupi ndaj nj tumori. Ato mund t ndihmojn dhe n riparimin e trupit ose t shkatrrojn qelizat e reja nga kimioterapia.

far mund t bj kimioterapia?
N varsi t llojit t kancerit dhe t mnyrs s avancimit t tij, kimioterapia mund t prdoret pr qllime t ndryshme:
    Pr t kuruar kancerin. Kanceri konsiderohet i kuruar kur pacienti nuk ka m gjurm t qelizave kanceroze.
    Pr t kontrolluar kancerin. Kjo bhet pr t mos lejuar shprndarjen e kancerit; pr t ngadalsuar rritjen e tij dhe pr t vrar qelizat e kancerit q mund t jen shprndar n pjes t tjera t trupit, t ndryshme nga pjesa ku sht shfaqur kanceri pr her t par.
    Pr t lehtsuar simptoma q mund t shkaktohen nga kanceri. Heqja e simptomave t tilla si dhimbja mund ti ndihmoj pacientt t jetojn m t qet.
A prdoret kimioterapia me trajtime t tjera?
Ndonjher kimioterapia sht i vetmi trajtim q merr nj pacient. M shpesh, gjithsesi, kimioterapia prdoret plus operacionit, terapis m rreze, dhe/ose terapis biologjike pr t:
    Tkurrur nj tumor para operacionit ose terapis me rreze. Kjo quhet terapi neo-ndihmse.
    Ndihmuar n shkatrrimin e qelizave kanceroze q mund t mbeten pas operacionit dhe/ose terapis me rreze. Kjo quhet kimioterapi ndihmse.
    Br terapin me rreze dhe terapin biologjike t ket rezultate m t mira.
    Ndihmuar pr t shkatrruar kancerin nse ai shfaqet ose sht shprndar n pjes t tjera t trupit t ndryshme nga pjesa n t ciln kanceri sht shfaqur pr her t par.
far medikamentesh prdoren?
Disa medikamente kimioterapie prdoren pr lloje t ndryshme kanceri, ndrsa medikamente t tjera prdoren vetm pr nj ose dy lloje kanceresh. Mjeku rekomandon nj plan trajtimi t bazuar n:
    Llojin e kancerit nga i cili pacienti vuan.
    Pjesn e trupit t prekur nga kanceri.
    Efektin e kancerit mbi funksionet kryesore t trupit t pacientit.
    Shndetin e pacientit n prgjithsi.

Si jepet trajtimi?
Trajtimi shpesh ju jepet si trajtim pacienti ditor. Para se t filloni trajtimin, do t duhet q n t njjtn dit ose disa dit m par t bni nj ekzaminim gjaku. Ju do t vizitoheni nga nj mjek, ose infermiere e specializuar. Nse rezultatet e analizave t gjakut jan normale, farmacisti do tju prgatis medikamentet e kimioterapis. E gjitha kjo mund t marr disa or.
Kur filloni trajtimin, infermierja do t vendos nj tub t holl e fleksibl n nj ven n dor ose n krah. Ju mund t mos ndiheni rehat si rezultat i vendosjes s saj, ose madje mund t keni dhe pak dhimbje, por kjo gjendje nuk zgjat shum. Disa persona e marrin kimioterapin nprmjet nj tubi t holl plastik q ju futet nn lkur n nj ven n afrsi t klavikuls, ose q mund t kalohet nprmjet nj vene n krahun e tyre (vija e PICC-s). Mjeku ose infermierja do tju shpjegojn m tepr rreth ksaj gjje.
Ju do tju jepen disa medikamente kundr smundjes. Kto medikamente shpesh ju jepen me an t injeksionit nprmjet tubit t holl, klavikuls ose t PICC-s, e cila lidhet me nj infuzion, por mund t jepen dhe disa medikamente n formn e tabletave.


Marrja e mbshtetjes pr t ciln pacienti ka nevoj
Kimioterapia, ashtu si kanceri, mund t sjell ndryshime t mdha n jetn e nj personi. Ajo mund t kuroj kancerin, ndonjher mund t ket ndikim mbi shndetin e pacientit n prgjithsi, mund t shkaktoj stres, mund t ndrpres aktivitetet e prditshme dhe mund t tensionoj marrdhniet personale. Nuk sht udi q disa njerz ndihen n gjendje melankolie, ankthi, t nevrikosur ose t depresuar n nj pik t caktuar t kimioterapis s tyre.
Kto emocione mund t jen shum normale, por mund t jen dhe shqetsuese. Fatmirsisht, ka mnyra pr t trajtuar kto efekte ansore emocionale, ashtu si ka dhe mnyra pr t trajtuar efektet ansore t kimioterapis.
Ku mund t mbshtetem un?
Ju mund ti drejtoheni burimeve t ndryshme pr mbshtetje. M posht jan disa nga burimet m t rndsishme:
Mjekt, infermieret dhe profesionistt e tjer t shndetit. Nse keni pyetje ose shqetsime n lidhje me trajtimin e kancerit tuaj, bisedoni me antar t skuadrs tuaj t shndetit. Tregojuni nse ndiheni n ankth ose t dshpruar, ose nse keni ndryshime t tjera emocionale ose fizike.
Profesionistt e kshillimit. Ka disa lloje kshilluesish q mund tju ndihmojn t shprehni, kuptoni ose t menaxhoni ndjenjat tuaja. Nse jeni t dshpruar, duhet t shqyrtoni mundsin e krkimit t ndihms profesionale. T ndjerit i pashpres, i pavler, fajtor ose q jeta nuk ia vlen t jetohet jan shenja depresioni. N varsi t preferencave dhe nevojave tuaja, ju mund t doni t flisni me nj psikiatr, psikolog, punonjs social, terapist seksi ose me dik nga kleri. Ka dhe medikamente q mund t prdoren pr t trajtuar depresionin. Shum qendra t trajtimit t kancerit kan programe psiko-onkologjike me psikiatr, psikolog, dhe punonjs social t trajtuar pr t punuar me pacientt q vuajn nga kanceri. Mjeku, infermieri ose punonjsi juaj social mund t jen n gjendje tju sugjerojn se k t kontaktoni.
Miqt dhe antart e familjes.  T folurit me miqt ose me antart e familjes mund tju ndihmoj t ndiheni goxha m mir. Shpesh, ata mund tju japin mbshtetje dhe siguri m mir se askush tjetr. Gjithsesi, ju duhet ti lini ata tju ndihmojn. N nj koh kur ju mund t prisni q t tjert do t vrapojn pr tju ndihmuar, mund tju duhet ju t merrni hapin e par. Para se t filloni kimioterapin, ka mundsi q ju ende t gjeni knaqsi n intimitetin fizik gjat trajtimit. Gjithsesi, mund t zbuloni se intimiteti ndryshon gjat trajtimit. T prqafuarit, t prekurit, dhe t mbajturit mund t bhen m t rndsishme, ndrsa marrdhnia seksuale mund t bhet m pak e rndsishme. Mbani mend se ajo far ishte e vrtet para kimioterapis mbetet e vrtet dhe tani: nuk ka nj mnyr t drejt t vetme pr t shprehur seksualitetin tuaj. Ju dhe partneri duhet t vendosni s bashku se far ju knaq t dyve.

T ngrnit mir gjat kimioterapis
sht shum e rndsishme q t hani mir gjat periudhs kur trajtoheni me kimioterapi. T ngrnt mir gjat kimioterapis do t thot q ju t zgjidhni nj diet t balancuar q prfshin t gjith ushqyesit pr t cilt ka nevoj trupi juaj. T ngrnt mir do t thot q t keni nj diet t mjaftueshme n kalori pr t mbajtur peshn n kontroll, dhe mjaftueshm t pasur n proteina pr t rindrtuar indet q mund t shkatrrohen nga trajtimi i kancerit. Njerzit q han mir mund t prballojn efektet ansore dhe t luftojn infeksionin m mir. N t njjtn mnyr, trupat e tyre mund t rindrtojn indet n mnyr m t shndetshme.

A mund t pihen pije alkoolike?
Masa t vogla alkooli mund tju ndihmojn t lodheni dhe t keni m shum oreks. N ann tjetr, alkooli mund t ndrhyj n mnyrn e funksionimit t medikamenteve t tjera dhe/ose mund t prkeqsoj efektet e tyre ansore. Pr kt qllim, disa njerz mund t pijn m pak alkool ose mund ta shmangin trsisht at gjat kimioterapis. Pyesni mjekun tuaj nse dhe sa birr, ver apo ndonj pije tjetr alkoolike mund t prdorni gjat trajtimit.

A mund t marr vitamina dhe minerale shtes?
N prgjithsi ju mund t merrni t gjitha vitaminat dhe mineralet pr t cilat keni nevoj duke ngrn nj diet t shndetshme. Bisedoni me mjekun, infermieren, dietologun tuaj ose me nj farmacist para se t merrni vitamina ose suplemente minerale. M shum vitamina ose minerale se duhen mund t jen po aq t rrezikshme sa dhe m pak ose m shum vitamina dhe minerale se duhet. Gjeni se far rekomandohet pr ju. Ju nuk ndiheni i smur. Kjo ndodh pasi disa medikamente kundr smundjes jan shum m mir n t parandaluarit e smundjes sesa n t ndaluarit e saj kur ajo ka filluar.

Sa shpesh jepet trajtimi?
Mjeku juaj mund t prdor fjaln skeme (p.sh. AC) kur flet pr kimioterapin tuaj. Kjo i referohet t gjith planit ose programit t nj trajtimi t veant q po merrni.
Ju do t merrni kimiopreparatet (t vendosura nga mjeku) ditn e par t trajtimit tuaj. Pas ksaj do t keni nj periudh pushimi pa kimioterapi pr tre javt n vijim. Kjo plotson at far quhet cikl i trajtimit tuaj.
Pas periudhs s pushimit, do tju jepen srish t njjtat medikamente, gj q shnon ciklin pasardhs t trajtimit tuaj. Gjat nj periudhe nga tre deri n gjasht muaj, shpesh jepen katr deri n gjasht cikle trajtimi. Kjo prbn nj kurs trajtimi.

Efektet e mundshme ansore
Reagimi i do personi ndaj kimioterapis sht i ndryshm. Disa njerz kan shum pak efekte ansore, ndrkoh q t tjert mund t prjetojn m tepr efekte ansore. Efektet ansore q prshkruhen n kt informacion nuk prekin gjithknd q i nnshtrohet kimioterapis. Ne kemi theksuar efektet ansore m t zakonshme, n mnyr q ju t jeni n dijeni t tyre kur t shfaqen. Gjithsesi, ne nuk i kemi prfshir ato efekte q jan t rralla, e, t cilat mund t ken ndikim mbi ju. Nse vini re efekte t cilat ju mund t mendoni se kan ardhur si rezultat i medikamentit, por t cilat nuk prfshihen m posht, ju lutem bjani me dije kt gj infermieres ose mjekut tuaj.

Rezistenc e ulur ndaj infeksioneve Kimioterapia mund t ul prodhimin e rruazave t bardha t gjakut nga palca e kockave, duke ju br m t prekshm ndaj infeksionit. Ky efekt mund t filloj shtat dit pas dhnies s trajtimit tuaj, dhe ulja e rezistences tuaj ndaj infeksionit n prgjithsi e arrin pikun 10-14 dit pas kimioterapis. M pas rruazat e gjakut tuaj do t rriten n mnyr t qndrueshme dhe n prgjithsi do t jen kthyer n nivelet normale para ciklit pasardhs t kimioterapis.
Kontaktoni menjher me mjekun ose me spitalin tuaj n rast se:
    Ju ngrihet temperatura mbi 38˚C (100.5F)
    Ndiheni menjher jo mir (dhe kur keni temperatur normale).
Ju do t bni nj test gjaku para se ti nnshtroheni nj tjetr kimioterapie pr tu siguruar se qelizat tuaja e kan marr veten. Me raste, mund t jet e nevojshme q t vononi trajtimin tuaj n rast se numri i rruazave t gjakut sht ende i ult.

T nxirat dhe gjakderdhja Kimioterapia mund t ul prodhimin e trombociteve (q ndihmojn gjakun t mpikset). Bjani me dije mjekut tuaj nse keni nxirje ose rrjedhje gjaku t pashpjegueshme.

Anemi (numr i ult i rruazave t kuqe t gjakut) ndrsa trajtoheni me kimioterapi, ju mund t bheni anemik. Kjo mund tju bj t ndiheni t lodhur e mezi t mbusheni me frym. Tregojini mjekut ose infermierit tuaj pr kt problem.
T ndjerit t smur (t przierit) dhe t vjellit  Mjeku tani mund tju rekomandoj medikamente shum efektive, anti-emetik, pr t shmangur ose pr t ulur ndjesin e przierjes dhe t vjellit. Nse kjo ndjesi nuk kontrollohet ose nse vazhdon, thojini mjekut tuaj. Ju mund t rekomandoni medikamente t tjera kundr ndjesis s t vjellit, t cilat mund t ken m shum efekt. Disa medikamente kundr smundjes mund t shkaktojn kapsllk. Tregojuni mjekut ose infermieres tuaj nse ndodh ky problem.
Lodhja  Shum njerz ndihen shum t lodhur (t kputur) gjat kimioterapis, n veanti drejt fundit t trajtimit. Ky sht nj efekt ansor shum i zakont dhe sht e rndsishme q t prpiqeni t pushoni sa m shum t jet e mundur.
Rnia e flokve Kjo n prgjithsi fillon 3-4 jav pas ciklit t par n disa skema t kimioterapis. Flokt n prgjithsi nuk jan t plota. Ju mund t keni dhe hollim ose humbje t vetullave, qerpikve dhe qimeve n pjes t tjera t trupit. Rnia e flokve sht e prkohshme, pasi flokt do t rriten srish pas prfundimit t trajtimit.
Goj e hidhur dhe ndryshim shijesh Goja juaj mund t jet e hidhur ose e that. Ose ju mund t vini re pak ulr gjat trajtimit. T pirt e shum lngjeve dhe pastrimi i dhmbve n mnyr t rregullt me nj fur t but mund t ul rrezikun e shfaqjes s ktyre shenjave. Tregojini infermieres ose mjekut tuaj nse keni probleme t tilla, pasi ata mund tju japin shplars s posam dhe medikamente t tjera pr t parandaluar infeksionin ose pr t pastruar infeksionin nga goja juaj.
Ju mund t vini re se ushqimi ka tjetr shije. T shijuarit normal do tju kthehet pas mbarimit t trajtimit.

Irritim i fshikzs  Disa kimiopreparate mund tju irritojn fshikzn. sht e rndsishme q ju t prdorni sa m shum lngje t jet e mundur (deri n dy litra) gjat 24 orve pas kimioterapis pr t parandaluar kt gj.
Diare  Nse keni diare, ajo mund t kontrollohet leht me medikamente. Tregojini mjekut nse gjendja sht e rnd ose nse vazhdon. Prpiquni t pini 2-3 litra lngje n dit pr t zvendsuar lngjet q po humbni.
Ndryshimet n lkur Lkura juaj mund t bhet jo elastike dhe e that. Mjeku mund tju jap nj recet pr t ndihmuar n reduktimin e ksaj situate. Rrall, lkura juaj mund t errsohet. Nse errsohet, n prgjithsi ajo kthehet n gjendjen e saj normale pas prfundimit t trajtimit.
Gjat trajtimit, dhe pr disa muaj m pas, ju do t jeni i ndjeshm ndaj diellit dhe lkura juaj mund t digjet m lehtsisht. Por prap, mund t dilni n diell, por gjithmon vini nj krem mbrojts me faktor t lart dhe mbshtilluni me rroba.
Ndonjher, zona t lkurs q jan trajtuar me radioterapi mund t bhen t kuqe dhe t pezmatuara. Thuajini mjekut nse ndodh nj gj e till. Lkura mbi venn e prdorur pr injeksion mund t humbas ngjyrn e saj.
Ndryshimet n thonj  Thonjt tuaj mund t errsohen dhe n to mund t shfaqen vija t bardha. Kto ndryshime shpesh dalin n pah pas disa muajsh pas prfundimit t trajtimit tuaj.



Informacion i Rndsishm pr Gripin e Derrave
far sht gripi i derrave dhe si mund t prhapet ai? far mund t bjm pr t mbrojtur veten dhe t tjert nga gripi? far masash duhet t marrim nse gripi prhapet m tepr? far t bjm nse mendojm se kemi simptomat e gripit? far mund t bj pr t mbrojtur veten dhe t tjert nga gripi? Kliko pr m tepr...

Kanceri i mushkris
Kanceri i mushkerise
(Diagnoza e hershme shpton jetn!)

Kanceri i mushkris sht nj nga problemet kryesore t shndetit n vendin ton ashtu si edhe n t gjith botn...
N ditt e sotme kanceri i mushkris sht shkaku kryesor i vdekjeve nga kanceri pr t dy gjinit. N vendet e zhvilluara do vit numri i personave q vdesin nga kanceri i mushkris sht m i madh se numri total i personave q vdesin nga kanceri i gjirit, prostats, zorrs s trash dhe pankreasit.

Kanceri i mushkris sht kanceri m ”vdekjeprurs” t cilit i njihet shkaku.
Duke u krahasuar me llojet e tjera t kancereve, kanceri i mushkris prhapet m shpejt dhe sidomos n fazat e fundit prhapet n kraharor dhe prek edhe organet kryesore pr jetn q ndodhen pran (si p.sh rruga kryesore e frymmarrjes, zemra, ent kryesore t gjakut, rruga e ushqimit, etj.) ose prhapet me an t gjakut n organe t tjera t trupit (si p.sh mlia, mushkria tjetr, kockat, truri etj.).

• N prgjithsi kanceri i mushkris zhvillohet n mnyr t fsheht dhe nuk jep shenja pr nj koh t gjat. (P.sh n indin sfungjeror t mushkris nuk ka nerva pr dhimbjen prandaj shum pacient nuk kan dhimbje.)
• Disa nga shenjat (kolla, vshtirsi n frymmarrje dhe fishkllimat n frymmarrje) ndodhin edhe tek personat q pin duhan prandaj n shumicn e rasteve konsiderohen “normale”. Pr kt arsye pacientt vijn von tek doktori dhe kjo vonon diagnozn e hershme.
• Me nj grafi t thjesht t mushkris dhe ekzaminimin e glbazs sht e vshtir t diagnostikosh kancerin e mushkris n fazat e hershme.
• Pr arsye ekonomike edhe n vendet e zhvilluara metodat laboratorike dhe radiologjike q jan t vlefshme pr diagnostikim t hershm nuk aplikohen edhe n popullsin me rrezik t lart pr kancer t mushkris.

Duhani dhe kanceri i mushkris...
Duhani sht shkaku kryesor dhe q njihet m mir n etiologjin e kancerit t mushkris. Nse pini duhan ja disa nga arsyet pse duhet ta lini duhanin;

• sht vrtetuar se n tymin e duhanit ndodhen afrsisht 4000 lnd t rrezikshme, 50 nga t cilat jan “kancerogjene” (q shkaktojn kancer).
• 20% e atyre q pin duhan (nj person n do pes veta!) n nj periudh t jets s tyre diagnostikohen me kancer t mushkris. Ata q pin nj paket n dit kan nj rrezik 13 her m t madh pr t pasur kancer t mushkris n krahasim me ata q nuk pin duhan.
• Kohzgjatja e pirjes s duhanit, numri i cigareve q pihen n dit, sasia e katranit q ndodhet n tymin e duhanit dhe kur duhani thithet m thell ndikojn n zhvillimin e kancerit t mushkris. Nse lini duhanin edhe pse n konsumuesit e vjetr t duhanit rreziku i kancerit nuk zhduket plotsisht, ky rrezik ulet pr do vit q kalon pa pir duhan.
• Ata q nuk pin, por ndodhen n ambiente t mbyllura me ata q pin duhan dhe kan mbetur pr nj koh t gjat nn ndikimin e tymit t duhanit (p.sh. bashkshortt e personave q pin duhan jan pirs pasiv t duhanit) kan nj rrezik 2 her m t madh pr kancer t mushkris. Pr kt arsye n vendet e zhvilluara jan vendosur rregulla t rrepta pr ata q pin duhan.
• Pirja e duhanit, prve se dmton zemrn dhe ent e gjakut, shpeshher dmton n mnyr t pakthyeshme bronket dhe vet mushkrin dhe bhet shkak pr smundje si bronkiti kronik dhe emfizema q shfaqen me munges n frymmarrje. Kto smundje ulin n mnyr t theksuar kapacitetin e frymmarrjes dhe t kryerjes s ushtrimeve fizike t personit. Kshtu q edhe pse i kapur n faz t hershme kanceri i mushkris nuk mund t operohet pr kt arsye.

Kanceri i mushkris dhe shkaqe t tjera...
Ashtu si do njeri q pi duhan nuk preket nga kanceri, shum rrall ndodh q kanceri i mushkris t zhvillohet edhe n persona q s’pin duhan.

• “Gjyshi im pinte 3 paketa n dit dhe vdiq n moshn 95 vje nga hemorragjia e stomakut”. Nj rast i rrall si ky nuk duhet t reklamoj duhanin si nj gj t parrezikshme.
• “Nuk pinte duhan, por prsri u prek nga kanceri i mushkris”. Nuk duhet t harrojm q prve duhanit dhe faktorve t tjer kancerogjen (si p.sh rrezatimi, disa lnd kimike dhe produktet e lndve djegse etj.) edhe kodi gjenetik i personit ka nj ndikim t madh n zhvillimin e smundjes.
• Nse n familje ka persona me kancer t mushkris, pavarsisht se nuk pin duhan, persona t till kan nj rrezik m t madh nga ana gjenetike. Testet q nxjerrin n pah kt predispozit gjenetike ende nuk prdoren.

Cilat jan shenjat e shfaqjes s kancerit t mushkris?
Shenjat e shfaqjes s kancerit t mushkris jan t ndryshme. Kto shenja shfaqen edhe n smundje t tjera, prve kancerit t mushkris dhe t rrugve t siprme t frymmarrjes. Ndonjher testet e diagnostikimit nxjerrin n dukje nj kancer mushkrie n faz t hershme. Pr kt arsye nuk duhet t lihen pas dore.

Nse keni nj ose disa nga shqetsimet e mposhtme mos hezitoni t kontaktoni menjher nj specialist t smundjes s mushkrive (pneumolog). Mos harroni, diagnoza e hershme shpton jetn!

Shenjat q shfaqen shpesh:
• Koll e pashrueshme
• Ndryshim n mnyrn e t kolliturit
• Munges n frymmarrje ose frymmarrje me fishkllima
• Glbaz me gjak (n shumicn e rasteve n form vije t holl)
• Shenjat e pneumonis: Glbaz me er t keqe ose me ngjyr t errt, temperatur, lodhje, munges oreksi, rnie n pesh
• Dhimbje n kraharor, n kurriz ose n shpatull

Shenja q shfaqen rrall:
• Ngjirje t zrit
• Vshtirsi n glltitje, ndjesi sikur t ngel ushqimi n fyt
• Rnie e kapakut t syrit
• Lemz q nuk kalon

Si mund t kapet kanceri i mushkris n faz t hershme?
Ajo q ndikon m tepr n suksesin e trajtimit t kancerit t mushkris sht faza e smundjes (shkalla e prhapjes). Smundja ka 4 shkall dhe n prgjithsi ajo q ne quajm t hershme sht shkalla 1. dhe 2. Me nj trajtim t prshtatshm ka nj mundsi t madhe pr t arritur prmirsim t plot. Prdorimi i “Tomografis s Kompjuterizuar Multidetektor” (skaneri-MDCT) sht mnyra m e mir pr t kapur kancerin e mushkris n faza t hershme.
• Procedura sht e shkurtr, rreth 20 sekonda. Me nj kompjuter t zhvilluar mund t formohen pamje me tre dimensione dhe me matjet e detajuara merren t dhna pr zona t dyshimta t mushkris.
• Me kt metod sht e mundur t diagnostikohet kanceri i hershm i mushkris n 3% t personave mbi 40 vje q pin 1 paket n dit pr m shum se 10 vjet.

Nj mas e vogl n mushkri q quhet “nodul” e diagnostikuar n kt mnyr nuk sht kancer i mushkris. N rastet e dyshuara para se t planifikohet nj trajtim i sakt duhet patjetr t bhet biopsi pr t vn diagnozn. Metodat e prdorura pr kt:
• Biopsi me gjilpr (q kalon nga muri i kraharorit)
• Video-Bronkoskopi (pamja e rrugve t frymmarrjes me nj kamera)
• Mediastinoskopi (marrja e gjndrave limfatike rreth rrugs s frymmarrjes)
• Video-Torakoskopi (pamja e hapsirs s kraharorit me nj kamera)

Si bhet klasifikimi i kancereve t mushkris?
Pasi t vendoset diagnoza e sakt duhet t prcaktohet si t trajtohet smundja. Pr kt duhet t prdoren disa metoda t tjera. Kto jan:
• Rezonanca Magnetike (pr trurin, kraharorin)
• Positron Emission Tomography (PET)
• Ultrasonografi
• Shintigrafia e kockave
• Mediastinoskopi pr prcaktim t shkalls s tumorit (biopsi e gjndrave linfatike)

Cilat jan mnyrat e trajtimit t kancerit t mushkris?
Dy fazat e para t kancerit t mushkris si edhe disa raste t przgjedhura t fazs s tret trajtohen duke nxjerr me operacion pjesn e kancerit bashk me nj pjes t mir t mushkris q e rrethon at. Kjo sht e vetmja metod trajtimi efektiv q zgjat jetn e pacientit. Llojet e operacioneve m t shpeshta q bhen pr kt qllim:
• Lobektomi: Nxjerrja e nj pjese t mushkris.
• Pneumonektomi: Nxjerrja e njrs prej mushkrive. (Trupi i njeriut ka dy mushkri: e majta dhe e djathta.)

Kto operacione gjithmon e m tepr bhen me video-torakoskopi (pamja e hapsirs s toraksit me nj kamera). Me kt metod pacienti ka m pak dhimbje pas operacionit dhe qndron m pak i shtruar n spital.

Kurse n fazn e katrt smundja sht m e prparuar dhe metodat q prdoren jan pr trajtim ndihms q t rrisin kualitetin e jetess. Llojet e operacioneve apo ndrhyrjeve kirurgjikale q bhen pr kto raste:
• Heqja e lngut q mblidhet n hapsirn e kraharorit (toraksit) dhe parandalimi i formimit prsri t ktij lngu;
o Heqje t lngut me kateter ose me tub toraksi
o Prdorimi i nj “by-pass”i midis toraksit dhe barkut (Shunti)
o Ngjitja e cips s mushkris me lnd kimike
o Heqja e cips s mushkris

• Pr hapjen e rrugve t frymmarrjes kur jan t bllokuara nga tumori mund t prdoren nj ose disa nga kto mnyra;
o Elektrokoter
o LAZER
o Radiofrekuenc (RF)
o Krioterapi
o “Stent” trakeo-bronkiale

Tek kta pacient ngaq nuk sht e mundur heqja e tumorit duhet t jepet ila shtes (kimioterapi) ose rreze (radioterapi) vetm ose t dyja bashk. Kto trajtime mund t’u rekomandohen disa pacientve para ose pas operacionit.

Si do t jet kualiteti i jetess time pas operacionit?
A do t m mjaftoj pjesa e mbetur nga mushkria?

Qllimi i kirurgjis sht t nxjerri gjith pjesn e kancerit dhe t’i ofroj pacientit nj jetes t rehatshme me nj kapacitet t pranueshm t frymmarrjes dhe t ushtrimeve fizike. Pr t mnjanuar sa m shum paknaqsit pas operacionit dhe pr t parashikuar sa m mir kualitetin e jetess kto jan disa nga testet q duhen br kur pacienti prgatitet pr operacion:
• Spirometri (testet e funksioneve pulmonare)
• Analiza e gazeve t gjakut
• Testi i ecjes pr 6 minuta
• Ergospirometri
• Shintigrafia e perfuzionit
• Matja e kapacitetit t difuzionit
• Matja e harxhimit t oksigjenit
• Ekokardiografi
• Angjiografi koronare

Rrini larg cigares dhe tymit t duhanit!
Nse pini duhan dhe nse keni rrezik tjetr pr zhvillimin e kancerit mos hezitoni t kontaktoni me mjekun pr do ankes q mund t keni n lidhje me frymmarrjen!

Mos u besoni fjalve si “Kanceri nuk preket me thik”!
E vrteta sht se: “Thika nuk sht pr do lloj kanceri”.
Na e lini neve ta marrim kt vendim s bashku, duke prdorur teknologjin m moderne mjeksore sipas krkimeve m t fundit shkencore!

Defekti interventrikular (DIV)
DIV
Defekti septal interventrikular ka t bj me nj ose me shum hapsira t krijuara n murin q ndan ventrikulin e majt nga ai i djathti. DIV sht defekti kongjenital (i lindur) m i shpesht.Mund t jet i izoluar ose i lidhur me defekte t tjer kongjenitale.

Shkaqet
Prpara se fmija t lind, ventrikuli i majt dhe ai i djatht nuk jan t ndar. Gjat rritjes s fetusit fillon t formohet nj mur ndars midis ventrikulve. N.q.s ky mur nuk formohet trsisht, mbetet nj hapsir. Kjo hapsir njihet si defekt septal interventrikular ose DIV.
Defekti ventrikular septal sht defekti m i shpesht ndr defektet e zemrs. Fmija mund t mos ket simptoma, dhe hapsira mund t mbyllet mbas nj far kohe mbas lindjes.
N.q.s defekti sht i madh, shum gjak pompohet drejt mushkrive duke uar n insuficienc kardiake. Kta fmij kan simptomat e insuficiencs s zemrs dhe krkojn mjekim pr t kontrolluar simptomat dhe kirurgji pr t mbyllur defektin.
Defekti mund t mbyllet edhe pa kirurgji, nprmjet kateterizimit kardiak.
Shkaqet e DIV jan akoma t panjohura. Ky defekt shpesh shoqrohet me defekte t tjera kongjenitale.
Te t rriturit, DIV jan t rralla, por komplikacione serioze t infarkteve kardiake. Kto defekte lidhen me infarktin dhe jo nga nj defekt n lindje.

Simptomat
Pacientt me DIV mund t mos ken simptoma.
Simptomat me t shpeshta jan:
• Shkurtim t frymmarrjes;
• Shpeshtim t frymmarrjes;
• Vshtirsi n frymmarrje;
• Shpeshtim t frekuencs s zemrs;
• Mos shtim n pesh;
• Zbehtsi;
• Djersitje gjat ushqimit;
• Infeksione n rrugt e frymmarrjes.

Ekzaminimi
Dgjimi me stetoskop zakonisht tregon nj zhurm n zemr (zhurma e gjakut q mbyll defektin). Madhsia e tingullit sht e lidhur me madhsin e defektit dhe me sasin e gjakut q mbyll at.
Radiografia e mushkrive -- tregon nse zemra sht e zmadhuar dhe nse ka lng n mushkri.
ECG – tregon shenja t zmadhimit t ventrikulit t majt t zemrs.
Ekokardiograma – prdoret pr t vendosur diagnozn definitive.
Kateterizimi kardiak (prdoret rrall, vetm n.q.s ka t dhna pr hipertension pulmonar, ku kirurgjia pr t mbyllur defektin nuk sht e rekomanduar).
MRI e zemrs – tregon se sa gjak shkon n mushkri.

Trajtimi
N.q.s defekti sht i vogl, nuk nevojitet trajtim. Megjithat, fmija duhet t monitorohet nga nj mjek i kujdesit t shndetit pr t siguruar mbylljen e defektit dhe mosshfaqjen e shenjave t insuficiencs kardiake.
Doktori mund t prshkruaj mjekime si digitali (digogsina) dhe diuretik pr insuficiencn kardiake.
Pavarsisht madhsis s defektit t gjith fmijt me defekt interventrikular duhet t prdorin antibiotik prpara se t kryejn procedura si heqja ose punimi i dhmbve dhe prpara procedurave t tjera invazive.
N.q.s simptomat vazhdojn pavarsisht mjekimit ose n.q.s DIV on drejt infeksionit t zemrs, kirurgjia pr t mbyllur defektin me nj patch Gore-tex sht e nevojshme. Disa DIV mund t mbyllen nprmjet kateterizimit me nj pajisje t veant.
Kirurgjia kur nuk kemi simptoma sht e diskutueshme.

Prognoza
Shum defekte t vogla mund t mbyllen vete me kalimin e kohs. N ato defekte q nuk mbyllen spontanisht prognoza sht e mir kur i mbyllim me kirurgji. Komplikacionet mund t ndodhin kur nj defekt i gjer nuk trajtohet.

Komplikacione t mundura:
• Insuficienca e zemrs;
• Endokardit infektiv (infektimi bakterial i zemrs);
• Insuficienca e aorts;
• Dmtimi i rrugve elektrike (aritmi);
• Vones n rritje dhe zhvillim;
• Hipertension pulmonar (presion i lart n mushkri) q on n insuficienc t ans s djatht t zemrs.

Kur mund t kontaktojm nj mjek specialist?
Shum shpesh ky defekt diagnostikohet gjat nj ekzaminimi rutin t fmijs. Njofto mjekun e kujdesit primar, n.q.s fmija ka vshtirsi n frymmarrje, ose n.q.s fmija vuan shpesh nga infeksione t ndryshme t rrugve t frymmarrjes.

Parandalimi
Prvese n rastet e infarktit t zemrs DIV sht gjithmon prezent n lindje. Pirja e alkoolit dhe prdorimi i medikamenteve antikonvulsive si depakot dhe dilantin gjat shtatznis lidhen me nj incidenc t rritur t DIV n fmij. Prvese t parandalojm prdorimin e ktyre medikamenteve n shtatzni nuk njihen rrug t tjera parandalimi.

Aneurizma e aorts
Aneurizma e aorts ndodh kur kemi dobsim t murit vazal dhe fryrje t tij n kt nivel. Aorta sht ena m e madhe e gjakut n organizmin ton. Shtrirja e saj sht nga zemra n pjesn e poshtme t barkut, ku ndahet n dy deg, secila kalon n do gjymtyr. Aneurizmat e aorts zakonisht ndodhin n bark dhe quhen aneurizmat abdominale. Disa ndodhin n kraharor dhe quhen aneurizma torakale.

Si ndodh nj aneurizm?
Kur nj pjes e murit t vazs dobsohet, ena zgjerohet. N.q.s aneurizma vazhdon t zmadhohet, muret e aorts mund t hapen dhe t shkaktohet ruptur ose arje t saj. arja e papritur shpesh mund t shkaktoj vdekje.
Arteroskleroza sht shkaku m i shpesht i aneurizmave. Yndyrat, kolesteroli, kalciumi dhe substanca t tjera t gjakut grumbullohen n brendsi t mureve t aorts. Pllakat arterosklerotike dobsojn muret e aorts dhe presioni i shkaktuar nga gjaku q kalon n t shkakton fryrjen e saj n kt nivel. Hipertensioni mund t shpeshtoj procesin, por nuk sht shkaktar.
Smundje si endokardi infeksioz, sindroma Marfan, artriti reumatoid, etj mund t jen shkaktar t aneurizmit. Aneurizmat jan familjare dhe m shpesh hasen n duhanpirsit.

Cilat jan simptomat?
Aneurizma mund t mos shkaktoj simptoma pr nj koh t gjat. Kur mund t kemi simptoma ato mund t jen t ndryshme n varsi t pozicionit q ndodhet aneurizma, p.sh nj aneurizm abdominale mund t jap dhimbje n stomak ose n kurriz.
Nj aneurizm torakale mund t shkaktoj dhimbje gjoksi nga shtypja q ajo i bn pulmonve.
Dhimbje t fort, t papritura t kurrizit ose t gjoksit nnkuptojn nj arje t aorts.
Shumica e njerzve nuk din q kan nj aneurizm deri n momentin e arjes s saj.
Rupturat e aorts konsiderohen urgjenca.

Si vendoset diagnoza?
Shumica e aneurizmave t aorts diagnostikohen nga mjeku i kujdesit primar gjat nj ekzaminimi rutin. Aneurizma ndihet si nj fryrje e but q pulson n do ritm t zemrs. N.q.s mjeku mendon q aneurizma mund t rrjedh ose t jet car, mund t bhet nj ekokardiogram ose nj Skaner CT.Ekokardiograma, Skanert CT dhe MRI matin prmasat e aneurizms pr t parandaluar arjen e saj (sa m e madhe aneurizma, aq m i madh rreziku i saj pr t’u ar). Mund t bhet gjithashtu dhe nj angiogram e aorts.

Si trajtohet nj aneurizm?
Kirurgjia indikohet n rastin e aneurizmit t aorts kur ai shkakton simptoma ose kur sht m e madhe se 5 cm. Operacioni quhet aneurismektomi dhe grafting. Kirurgu bn nj prerje n kraharor ose n abdomen, heq pjesn e zgjeruar dhe t dmtuar t aorts dhe e zvendson at duke prdorur nj patch ose graft.
Nj tjetr metod kirurgjikale quhet graft endovaskular. Nj tub i holl fleksibl (kateter) futet n enn e gjakut n pjesn e siprme t kofshs. N maj t tubit ndodhet nj balon e mbuluar me nj graft. Kur kateteri arrin vendin e duhur grafti hapet dhe duke qen se sht m i gjer se vendi i dmtuar, grafti ngjitet me muret e ens, dhe mbron aortn nga ruptura.
Kjo metod prdoret vetm n rastet e jo emergjencave. Ruptura e aorts krkon procedur kirurgjikale emergjente.
Aneurizmat e vogla nevojiten q t kontrollohen.
N qoft se gzon shndet t mir, por ke nj aneurizm q nuk t shkakton simptoma nuk t nevojitet nj operacion.
Duhet t kshillohesh me mjekun tnd pr t marr kurn e nevojshme pr trajtim.
Nj operacion i suksesshm i nj aneurizmi q nuk ka dhn ruptur n shumicn e rasteve nuk riprsritet. Mund t riprsritet vetm n ata individ q vuajn nga smundje t tjera bashkshoqruese q shkaktojn aneurizma t enve t gjakut n t gjith organizmin.

Si ndalohet formimi i nj aneurizmi?
• Kontrolli i rregullt i kolesterolit n gjak dhe i presionit t gjakut;
• Ndalimi i pirjes s duhanit;
• Rnia n pesh, n.q.s je mbipesh;
• Aktivitet fizik;
• Diet t pasur me fibra;
• Ulje t stresit mendor.

Administrimi i nj aspirine nj her n dit, n.q.s rekomandohet nga mjeku.
Mjeku mund t prshkruaj dhe nj mjekim pr t ulur progresin e smundjes arteriale.


Transplanti i veshks: Pyetjet m t shpeshta
1. Cili sht kufiri i moshs pr dhuruesin?
Dhuruesi duhet t jet mbi 18 vje, kurse pr kufirin e siprm varet nga gjendja shndetsore e personit, n baz t ekzaminimeve kjo mosh mund t jet deri n 70 vje.
Edhe pse n mosh t madhe nj pacient mund t’i ket funksionet renale si nj i ri i shndetshm.

2. A sht e rndsishme prputhja indore dhe grupi i gjakut?
sht e rndsishme prputhshmria indore. Pr grupin e gjakut: Grupi AB Rh(+) sht marrs gjeneral, 0 Rh(-) sht dhurues gjeneral.
P.sh. nj pacient me grup gjaku B Rh(+) merr nga 0 Rh(+), 0 Rh(-), B Rh(+) dhe B Rh(-).
Prputhshmria indore sa m shum e ngjashme t jet (6/6), aq m i suksesshm sht transplanti, por dhe n raste t paprshtatshme (0/6) jan kryer transplante t suksesshme.

3. Kur prfundon mundsia e flakjes s veshks s transplantuar?
Flakja e veshks sht m e shpesht nga dita e 5-t deri n ditn e 14-t. Nj mjekim i sakt, nj rregullim dozash e ul shum mundsin e flakjes s veshks s transplantuar. Megjithat pr nj grup shum t vogl pacientesh edhe pse bhet do kujdes, risku pr flakje mund t ndodh dhe pas shum vitesh. Pr pacient q kan rritje t azotemis dhe kreatinemis rekomandohet t kryhet biopsia renale.

4. A ka ndryshim midis dhuruesit t gjall dhe atij kufom?
Kur dhuruesi sht i gjall dhe me lidhje gjaku me pacientin, ather teknika e operacionit dhe prputhshmria jan kritere favorizuese pr pacientin, por nuk ka ndonj ndryshim t madh duke e krahasuar me nj dhurues kufom me prputhshmri t lart.

5. Pr sa koh funksionon nj veshk e transplantuar?
Pr pacient me dhurues t gjall dhe me lidhje familjare koha e funksionimit t veshks sht pa fund (deri sa t jetoj marrsi). Nj veshk q merret nga nj kufom me nj prputhshmri minimale sht dhjetra vjet. Prderisa koha sht e ndryshme n pacient t ndryshm nuk mund t vihet kufij n koh.

6. Pacientt pr sa koh do t prdorin ilae?
Kta pacient do prdorin ilae gjat gjith jets, por bhen ndryshime n doz dhe n numr ilaesh t prdoruara.

7. Nj pacient me veshk t transplantuar, n jetn e prditshme a do ket ndonj kufizim t veant?
Pacientt q kan veshk t transplantuar nuk kan asnj kufizim, ata kan nj mnyr jetese normale, por duhet t rrin larg njerzve q kalojn infeksione gripale, duhet t’i lajn duart shpesh, dhe t mnjanojn prqafimet e ngushta. Kta pacient kur futen n mjedise me shum njerz, p.sh. n spitale duhet t vendosin mask, duhet t qndrojn larg duhanpirsve dhe mund t ken lidhje seksuale normale si do individ.

8. Pr dhuruesin q do mbetet me veshk t vetme far rreziku ka?
N gjith botn nga m shum se 100.000 transplante pr dhuruesit ka nj prqindje shum afr 100% q jetojn nj jet t shndetshme.

arja e aorts
Carja e aortes
arja e aorts sht nj gjendje krcnuese pr jetn e karakterizuar nga gjakderdhje n brendsi dhe prgjat mureve t aorts, vazs s gjakut me madhsi m t madhe q del nga zemra.
arja e aorts ndodh afrsisht me nj shpeshtsi 2 individ n 10000 mij. Mund t prek kdo, por ndodh m shpesh n meshkuj t moshave 40-70 vje.

Shkaqet
arja e aorts shpesh ndodh nga nj dmtim n murin e brendshm t aorts. Kjo zakonisht ndodh n zonn torakale t aorts, por mund t ndodh n zonn abdominale t saj.
Aorta ka disa deg prgjat t cilave qarkullon gjaku.
arja klasifikohet si tip A dhe B, n varsi se ku fillon dhe ku mbaron demtimi.
Tipi A fillon n pjesn fillestare (ngjitse) t aorts dhe n mnyr t veant lviz n nj pjes tjetr t kraharorit.
Tipi B fillon n pjesn e fundit (zbritse) t aorts dhe lviz posht n abdomen.

Kur gjakderdhja fillon, ajo krijon dy kanale: nj n t cilin gjaku ecn dhe tjetri ku gjaku rri n vend dhe grumbullohet. Duke u rritur arja e aorts, kanali me gjakun e palvizshm rritet dhe shtyp deg t tjera t aorts.

Nj arje aorte mund gjithashtu t zgjeroj dhe rris nj lumen aorte dhe t krijoj aneurizm t saj.
Shkaku ekzakt sht i panjohur, por rreziqet prfshijn arterosklerozn dhe presionin e lart t gjakut. Dmtimet traumatike jan shkaqet m madhore t arjes s aorts, n mnyr t veant traumat jo penetruese t kraharorit q vijn sidomos nga aksidentet automobilistike.

Rreziqe t tjera t lidhura me zhvillimin e arjet t aorts jan:
• Bikuspidia e valvuls t aorts;
• Koarktacioni i aorts;
• Kirurgjia e zemrs;
• Shtatzania;
• Sindroma e Marfan;
• Etj.

Simptomat
Simptomat zakonisht fillojn n mnyr t papritur, me dhimbje t forta kraharori.
Dhimbja mund t ndihet nn brinj, t prhapet nn dhe prgjat shpatulls ose n zonn e kurrizit. N disa raste mund t prhapet n qaf, krah, nofull, dhe deri n ekstremitetet e poshtme.
Zakonisht kur dhimbja prhapet n krah ose n kmb arja e aorts prkeqsohet.
Simptoma t tjera mund t jen: konfuzion, orientim, ulje t lvizshmris dhe t ndjeshmris n pjes t ndryshme t trupit, marrje mendsh, tharje goje, etje, t fikt, t vjella, zbehje, takikardi, shkurtim dhe vdhtirsi n frymmarrje, etj.

Testet dhe ekzaminimet
Ekziston nje diferenc e presionit midis krahut t majt dhe t djatht, ose midis gjymtyrve t siprme dhe te poshtme. Mund te kemi nj ulje te presionit te gjakut, fryrje t venave te qafs dhe shnja q ngjajn me nj atak kardiak. Mund t shfaqen dhe shnjat e shokut por me nj presion gjaku normal.

Disekimi i aorts ose aneurizma e saj mund te shihen me:
Angiografi t aorts
Grafi pulmoni
MRI e toraksit
CT e toraksit
Echo dopler
Echo transezofageale


Trajtimi
Qllimi i trajtimit sht t parandalohen ndrlikimet.
Tipi A i arjes krkon kirurgji, rregullim dhe zvendsim t zons s dmtuar t aorts, tipi B mund t kurohet me mjekim medikamentoz.
Medikamente q ulin presionin e gjakut mund t prshkruhen dhe t jepen n rrug venoze.
Qetsues pr dhimbjet;
Beta-bllokuesit;

Komplikacionet
Rupture e aorts q con n humbje t gjakut dhe shok
Trombe
Tamponad e zemrs
Insuficienc renale
Infarkt kardiak
Infarkt cerebral

Parandalimi
Trajtimi adekuat dhe kontrolli i aterosklerozs dhe i presionit t lart t gjakut mund t ulr riskun pr disekim t aorts. Medikamente si bllokuesit e receptorve te angiotenzins, inhibitort e ACE dhe beta bllokuesit mund te ulin kt risk.

KIRURGJIA REFRAKTIVE
’sht kirurgjia refraktive?
sht nj procedur kirurgjikale e cila eliminon n mnyr prfundimtare nevojn pr t mbajtur syze apo lente kontakti.
Metoda e prdorur zakonisht quhet LASIK (LASER–Assisted In Situ Keratomileusis), e cila konsiston ne ndryshimin e forms s kornes nprmjet aplikimit t excimer lazerit.

Shikimi normal
N kushtet e shikimit normal, kornea dhe kristalini e prthyejn dritn dhe e fokusojn at n retin dhe n kt mnyr imazhi q shikoni sht i qart. do devijim i ksaj prthyerjeje normale njihet si e met refraktive.

Miopia
Ndodh kur gjatsia aksiale e syrit sht m e madhe se normalisht. Pr pasoj rrezet e drits prthyhen prpara retins, n vend q t prthyhen mbi t. Miopi shikon mir afr dhe turbullt n largsi. Miopia korrigjohet duke prdorur syza konvekse (numr minus)

Hipermetropia
Ndodh kur gjatsia aksiale e syrit sht m e vogl se normalisht. Pr pasoj rrezet e drits prthyhen prapa retins. N moshat e reja dhe n hipermetropin e ult syri mund ta kompensoj korrigjimin duke u sforcuar. Ky sforcim i vazhdueshm krijon dhimbje koke t cilat eliminohen pas vendosjes s korrigjimit. Hipermetropia korrigjohet duke prdorur syza konkave (me numr plus).

Astigmatizmi
Astigmatizmi i zakonshm ndodh kur rrezet e drits prthyhen n m shum sesa nj pik t retins. Pr pasoj imazhi i prftuar n retin sht i turbullt. Ai korrigjohet me syze cilindrike t cilat korrigjojn numrin n nj aks t caktuar.

Teknika Lasik
Kandidatt pr kryerjen e ksaj procedure jan:
• Personat nga mosha 18 deri n 60 vje
• Personat q nuk u ka ndryshuar numri i syzeve pr t paktn nj vit.
• Personat me miopi deri n 10 dioptri
• Personat me miopi me astigmatizm deri n 5 dioptri
• Personat me hipermetropi deri n 4 dioptri dhe astigmatizm hipermetropik
Pr pacient me numra m t mdhenj se ata t prmendur m sipr eliminimi prfundimtar i korrigjimit realizohet me an t vendosjes s lentave intraokulare (t cilat vendosen gjat ndrhyrjes kirurgjikale dhe jan definitive pr t gjith jetn)

Excimer Laser nuk sht i prshtatshm n rastin e:
• Keratokonit
• Uveitit
• Trashsis s pamjaftueshme t kornes
• Periudhs s shtatznis

Procedura
Realizohet nn anestezi lokale. N sy hidhen disa pika pr t mpir siprfaqen e kornes. I tr trajtimi zgjat vetm rreth 15 minuta.
Etapa e par e LASIK konsiston n prerjen e nj shtrese shum t holl n siprfaqen e kornes nprmjet nj aparati t quajtur mikrokeratom. Ky realizon prerje shum t holla, me nj trashsi prej rreth 160 mikronsh, (rreth 1/3 e trashsis s flokut t njeriut) dhe nj diametr prej 9 milimetrash (shum m i gjer sesa pupilla).
Kjo flet e holl, e quajtur flap, hidhet anash duke ekspozuar shtresn qendrore t kornes, aty ku aplikohet trajtimi me lazer. Prpara trajtimit, kirurgu mat me kujdes prmasat e kornes dhe prgatit nj plan kurimi, sipas t cilit programohet aplikimi i lazerit pr t arritur korrigjimin e dshiruar t shikimit.
Aplikimi i lazerit zgjat afrsisht nj minut dhe pastaj flap-i i prer ripozicionohet, mbi shtresn e trajtuar t kornes. Duke qen se kornea ka cilsi t posame ngjitjeje, shtresa bashkohet me siprfaqen nn t pa pasur nevoj pr sutura (qepje).
Pas prfundimit t trajtimit syri nuk ka nevoj pr fashim. Pamja sht e qart qysh t nesrmen. Nj mjekim lokal me pika n sy pr nj jav sht i nevojshm pas operacionit.

Kujdesi para operacionit
T ndrpritet mbajtja e lentave t kontaktit me numr t vogl t paktn 15 dit prpara operacionit .Femrat duhet t shmangin makijazhin nj dit prpara trajtimit.

Analiza t posame pre-operatore
Nj ekzaminim komplet oftalmologjik ku prfshihen sa m posht :
• Refraksioni (prcaktimi i sakt i korrigjimit)
• Toporafia korneale (studimi i forms s kornes)
• Pakimetria (matja e trashsis s kornes) sht i domosdoshm para operacionit

Ekzaminimi n t njjtn dit pas trajtimit
Ekzaminohen syt disa minuta pas procedurs pr t’u siguruar q jeni komod dhe t gatshm pr t nisur mjekimet pas ndrhyrjes.

Trajtimi pas operacionit
T nesrmen e operacionit pacienti paraqitet n klinik pr ekzaminimin e dyt. Prmirsimi i shikimit sht i dukshm q t nesrmen e operacionit dhe mund t’i ktheheni veprimtaris suaj normale.

Pyetje t shpeshta
1- Sa zgjat procedura LASIK?
ASIK realizohet n kushte sterile, n salln e operacionit dhe zgjat prreth 5 deri n 7 minuta pr do sy, apo 15 minuta pr t dy syt.

2- sht i prhershm efekti i kirurgjis LASIK?
Po. Trajtimi sht definitiv dhe zgjat gjith jetn.

3- Do t kem nevoj pr syze pr afr pas trajtimit?
Prgjithsisht, pas trajtimit, pacientt nn 45 vje lexojn mire edhe pa syze. Nevoja e mbajtjes s syzave pr lexim afr (presbiopia) vjen si rezultat i dobsimit natyror t muskujve t syrit dhe sht nj proces normal q ndodh tek t gjith njerzit pas moshs 45 vje pavarsisht nse kan kryer procedurn LASIK apo jo.

4- Sa koh pas trajtimit mund t bj banj apo dush?
Kirurgu q ju ka br trajtimin LASIK do t’ju kshilloj lidhur me kt hollsi; sidoqoft, ju mund t bni banj q ditn e trajtimit, por duhet t tregoni kujdes q t shmangni kontaktin e drejtprdrejt t syve me sapunin apo ujin 5 ditt e para.
sht shum e rndsishme t mos frkohen syt gjat muajit t par pas trajtimit kirurgjikal.

5- Sa koh pas trajtimit mund ta drejtoj makinn?
Ditn e trajtimit nuk duhet ta drejtoni automjetin. M pas,mund ta drejtoni kur t ndiheni t sigurt se qartsia e shikimit dhe gjendja e syve bn t mundur q ta bni kt n mnyr t sigurt.

6- Kur mund t prdor makijazh?
Mund t filloni t prdorni srish makijazh tek syt 2 jav pas trajtimit t kryer. Rekomandohet q t blini produkte t reja makijazhi, sidomos rimelin, pr t shmangur infeksione t mundshme pas trajtimit.

7- Kur mund t notoj?
Nuk duhet t notoni n pishin apo det pr nj muaj pas trajtimit.

8- far lloj anestezie prdoret gjat trajtimit?
Pr mpirjen e syrit prdoren pika. Ndonjher, prdoret edhe mjekim nga goja pr t ndihmuar pacientin t qetsohet. Mos u shqetsoni – nuk prdoret age apo injektim i ilaeve n rrug intravenoze.

9- A mund t trajtohen t dy syt n njjtn koh?
Trajtimi LASIK kryhet te t dy syt brenda nj dite.

10- Shkakton dhimbje trajtimi LASIK?
Trajtimi LASIK sht nj procedur pa dhimbje dhe kryhet nn anestezi lokale me pika t cilat e mpijn siprfaqen e syrit.

11- Do t kem dhimbje pas trajtimit LASIK?
Nuk ndihet dhimbje, disa pacient prjetojn nj ndjesi djegieje apo kruarje prgjithsisht, nga nj deri n tre or pas trajtimit.

12- Sa koh pas trajtimit kirurgjikal do t shoh qart?
Mjekimi me pika n sy krijon pak mjegullim, por pjesa m e madhe e pacientve ndiejn prmirsim t ndjeshm t pamjes menjher pasi largohen nga klinika. Shikimi arrin maksimumin t nesrmen e operacionit.

13- Do t’i mbaj syt t fashuar?
Jo, nuk sht e nevojshme t fashohet syri pas operacionit.

14- Kur mund t kthehem n pun?
Pjesa m e madhe e pacientve i kthehen puns me koh t plot q t nesrmen e trajtimit. Rrall krkohet q t pritet nj dit apo dy pr t’iu kthyer puns. Nse mundeni, sht e rekomandueshme t prisni nja dy dit.

15- Do t kem nevoj pr syze apo lente kontakti pas trajtimit LASIK?
Synimi i kirurgjis refraktive sht t ofroj shikim t knaqshm pa pasur nevojn pr syze dhe/ose lentet e kontaktit. N raste t numrave t mdhenj (prtej kufijve t prcaktuar m lart) mund t ket nj numr rezidual i cili do t krkoj prdorimin e syzeve gjat leximit

16- Cilat jan komplikacionet q mund t ndodhin gjat LASIK?
• mbetja e nevojs pr korrigjim edhe pas ndrhyrjes kirurgjikale (kjo sidomos n rastet e numrave t mdhenj mbi + 6 apo – 10 apo cilindr m i madh se 4), e cila mund t krkoj nj ritrajtim t dyt pas 6 muajve
• shikimi i rrathve ylberore
• deformimi i figurave, rnia e pjesshme e kapakut t siprm
• skuqja e syrit pr rreth nj jav pas operacionit
• dderi m sot nuk sht raportuar asnj rast pr humbje t pamjes apo t syrit gjat LASIK.

REZONANCA E GJIRIT PR HER T PAR N SPITALIN AMERIKAN
Rezonanca Magnetike
Rezonanca Magnetike e Gjirit: ofron informacion t vlefshm rreth shum patologjive t gjendrs mamare q nuk mund t merren prmes modaliteteve t tjera t imazheris, si jan mamografia dhe eko e gjirit duke uar n diagnozn e sakt. Kjo metod rekomandohet sidomos pr pacientt me kancer te gjirit per planifikimin e kirurgjise dhe n ndjekjen postoperatore te tyre pr diagnostikimin e rekurencave dhe kancerit t ri n gjirin tjetr. RM e gjirit rekomandohet sidomos per depistimin e grupit me rrezikshmeri te larte per kancer te gjirit sic jane pacientet me histori kanceri ne familje( nena,motra etj).
Kjo metod vjen pr her t par dhe t vetme n Shqipri n Spitalin Amerikan.

FARE ESHTE REZONANCA MAGNETIKE?
Imazheria e rezonancs magnetike sht nj ekzaminim mjeksor jo invaziv, i padhembshm q ndihmon mjekt n diagnostikimin e smundjeve t ndryshme kur metodat e tjera radiologjike jan t pamjaftueshme.
Rezonanca Magnetike, pra RM, prdor fush t fuqishme magnetike, val radioje dhe nj kompjuter pr t prodhuar pamje t detajuara t organeve, indeve t buta, kockave dhe virtualisht t gjitha strukturave t tjera t brendshme t trupit. RM nuk prdor rrezatim t jonizuar (rrezet x).
Imazhet e detajuara t RM i mundsojn mjekut t vlersoj m mir pjest e trupit dhe smundje t veanta q nuk mund t prcaktohen n mnyr t prshtatshme me metodat e tjera t imazheris si rreze x, ultratingujt ose tomografin e kompjuterizuar (e quajtur edhe CT ).
Aktualisht RM sht ekzaminimi m i ndjeshm i imazheris s koks (veanrisht trurit) rutin n praktikn mjeksore.

RM sht zgjidhja m e mir pr ekzaminimin e:
 Artikulacioneve kryesore t trupit si gjuri, shpatulla, kyi i dors e i kmbs etj
 shtylls kurrizore pr smundje t diskut
 indeve te buta t ekstremiteteve (muskujt dhe kockat)

Cilat jan disa nga prdorimet e zakonshme t procedurs?
Rezonanca Magnetike e koks kryhet pr t ndihmuar diagnostikimin e:
 tumoreve t trurit
 anomalive t zhvillimit t trurit
 patologjive vaskulare t koks (p. sh. aneurizmat)
 rregullimet e syve dhe t veshit t brendshm
 infarktit cerebral
 pacientt e traumatizuar (n pacient t veant)
 smundjet e gjndrs s hipofizs
 disa rregullime kronike t sistemit nervor si sht skleroza multiple

Rezonanca Magnetike e sistemit muskuloskeletal prdoret pr t diagnostikuar apo vlersuar:
 rregullimet degjenerative t kyeve, si sht artriti, kputjet e meniskut (gjurit)
 frakturat (n pacient t veant)
 patologjit e kyeve pr shkak t traumave (p. sh. kputje e tendinit)
 patologjit e diskut spinal (p. sh, hernia diskale)
 dmtimin e shtylls kurrizore pas traumave
 dmtimet e lidhura me sportin dhe rregullimet e lidhura me punn t shkaktuara nga sforcimi i prsritur, vibrimi ose goditjet e fuqishme
 infeksionet (p. sh. osteomieliti)
 tumoret (p. sh. tumoret fillestare dhe metastazat) q prfshijn kockat dhe kyet
 dhimbjen, njtjen ose hemorragjin n indet brenda dhe prreth kyeve dhe kockave

Rezonanca Magnetike gjithashtu prdoret pr t diagnostikuar:
 tumoret e kraharorit, abdomenit ose pelvisit
 smundjet e arteries koronare dhe problemeve t zemrs, prfshir aortn, arteriet koronare dhe ent e gjakut, ekzaminimi i prmasave dhe trashsis s dhomave t zemrs dhe shtrirja e dmtimit e shkaktuar nga infarkti i miokardit (MI) ose smundje progresive e zemrs.
 patologjit funksionale dhe anatomike t zemrs.
 tumoret dhe anomalit e tjera t organeve riprodhuese (p. sh. uterusin, ovaret, testikujt, prostatn).
 lezione t mlis ose organeve t tjera (kur diagnoza nuk arrihet me teknika t tjera).
 anomali dhe smundje vaskulare, arteriale dhe venoze kongjenitale (p. sh. arteroskleroza) t kraharorit, abdomenit dhe pelvisit (Angiografia RM).
MRCP
Nepermjet rezonances magnetike eshte e mundur dhe vizualizimi i rrugeve biliare ne menyre joinvazive dhe pa nevoje kontrasti. Kjo metode moderne quhet MRCP dhe eshte nje alternative e ERCP invazive qe perdoret ne diagnostikimin e gureve apo masave tumorale te koledokut dhe kanalit te pankreasit.

Rezonanca Magnetike e Gjirit ofron informacion t vlefshm rreth shum patologjive t gjendrs mamare q nuk mund t merren prmes modaliteteve t tjera t imazheris, si jan mamografia dhe eko e gjirit duke uar n diagnozn e sakt. Kjo metod rekomandohet sidomos pr pacientt me kancer te gjirit per planifikimin e kirurgjise dhe n ndjekjen postoperatore te tyre pr diagnostikimin e rekurencave dhe kancerit t ri n gjirin tjetr. RM e gjirit rekomandohet sidomos per depistimin e grupit me rrezikshmeri te larte per kancer te gjirit sic jane pacientet me histori kanceri ne familje( nena,motra etj).
Kjo metod vjen pr her t par dhe t vetme n Shqipri n Spitalin Amerikan.
Rezonanca Magnetike e gjith trupit (whole body MR) sht kontrolli i plot i trupit nga koka deri tek gishti i kmbs duke prdorur sistemin modern TIM t RM dhe prdoret n zbulimin e metastazave n pacientt kur njihet fokusi primar malinj dhe anasjelltas, pr t gjetur shkalln e prhapjes dhe lokalizimin e patologjive infiltrative t palcs s kurrizit, patologjit infiltruese t palcs kockore, pr t gjetur shkalln e perhapjes n smundjet muskulare si polimiozit dhe smundje t tjera sistemike, si alternativ e shintigrafise dhe PET-CT.
Ky ekzaminim kryhet aktualisht vetm n Spitalin Amerikan.

Rezonanca Magnetike e zemrs
Si duhet t prgatiteni pr procedurn?
Mund t’ju krkohet t vishni nj prparse gjat ekzaminimit ose mund t’ju lejohet t mbani veshur rrobat tuaja nse ato jan t lirshme dhe nuk kan kapse metalike.
Nse nuk ju sht kshilluar t veproni ndryshe, ju mund t vazhdoni m rutinn tuaj t prditshme dhe t merrni mjekimin tuaj si zakonisht.
Disa ekzaminime t RM mund t krkojn q pacienti t pij lnd kontrasti ose t’i injektohet me rrug intravenoze. Ju lutemi t vini n dijeni radiologun ose teknikun q do t kryej egzaminimin pr forma t mundshme alergjie si mund t jen urtikarie, astma alergjike, ose alergji nga ushqime apo medikamente t ndryshme. Megjithat lnda e kontrastit e prdorur n egzaminimin e RM, i quajtur gadolinium, nuk prmban jodin dhe ka pak mundsi pr t shkaktuar reaksion alergjik.
Radiologu gjithashtu duhet t dij nse keni ndonj problem serioz me shndetin dhe far operacionesh keni kryer. Disa patologji, si sht smundja e veshkave dhe anemia drepanocitare (sickle cell anemia) mund t pengoj t kryeni RM me lnd kontrasti.
Grat duhet t informojn mjekun e tyre ose teknikun radiolog pr ndonj shtatzani t mundshme. Pr shkak se rreziku i ekzaminimit RM tek fetusi sht i panjohur, rekomandohet q ky ekzaminim t kryhet vetm n raste t domosdoshme.
Nse ju keni klaustrofobi (frik nga hapsirat e mbyllura) ose ankth, ju mund t krkoni nga mjeku juaj t’ju jap nj qetsues t leht.

Bizhuteri dhe aksesor t tjer duhet t lihen n shtpi nse sht e mundur, ose t hiqen para ekzaminimit me RM. Pr shkak se mund t ndrhyj me fushn magnetike t njsis s RM-s, objektet metalike dhe elektronike nuk lejohen n dhomn e ekzaminimit. Kto sende prfshijn:
 bizhuteri, ora, karta krediti ose aparate dgjimi te cilat mund t dmtohen nga fusha magnetike
 kapse floksh, zinxhir metalik dhe sende t tjera t ngjashme metali, t cilat ulin efektin diagnostikues te imazheve
 Proteza dentare t lvizshme
 stilolapsa, thika xhepi dhe syze

N pjesn m t madhe t rasteve nj ekzaminim RM sht i padmshm pr pacientt me implante metalike,me perjashtim t disa llojeve. Njerzit me implantet e mposhtme nuk mund t hyjn n zonn e RM-s:
 implant defibrilator
 implant koklear (i veshit)
 klipse aneurizmatike
Ju duhet t’i tregoni teknikut nse keni pajisje mjeksore ose elektronike n trupin tuaj, pr shkak se ato mund t prishin cilsin e egzaminimit ose t paraqesin rrezik pr jetn. Shembujt prfshijn:
 valvul artificiale t zemrs
 kateter infuzioni
 pajisje intrauterine (sterile)
 pajisje elektronike t implantuara si pacemaker kardiak
 proteza metalike t artikulacioneve ose anesive
 kapse metali, vida, pllaka ose kllapa kirurgjikale.

N prgjithsi, objektet metalike t prdorura n kirurgjin ortopedike nuk paraqesin rrezik gjat RM-s. Megjithat, nj proteze artikulare vendosur pak koh m par mund t krkoj prdorimin e nj procedure tjetr imazherie. Nse ka ndonj pikpyetje pr prezencn e tyre, duhet t bhet nj radiografi pr t zbuluar prezencn e ndonj objekti metalik.
Punonjsit q merren me prpunimin e metaleve ose t tjer q dyshohen pr mbetje metalike n trupin e tyre mund t ken nevoj pr nj ekzaminim radiografik prpara RM-s. Bojrat e prdorura pr tatuazhe mund t prmbajn hekur dhe mund t nxehen gjat RM-s, por rrall prbjn problem. Mbushjet e dhmbve dhe telat rrall mund t preken nga fusha magnetike por ato dmtojn cilsin e imazheve t zons s fytyrs ose t trurit, kshtu q radiologu duhet t vihet n dijeni pr to.

far pamje ka pajisja e RM?
Njsia tradicionale e RM sht n formn e nj tuneli cilindrik muret e t cilit prbhen nga nj magnet rrethor. Ju do t shtriheni n nj tavolin t lvizshme ekzaminimi q rrshqet n qendr t magnetit.
Qendra kompjuterike q prpunon informacionin e imazhit sht e vendosur n nj dhom t veant (dhoma e kontrollit).

Si funksionon procedura?
Ndryshe nga ekzaminimet konvencionale me rreze x dhe tomografia e kompjuterizuar (CT), RM-ja nuk ka radiacion. Ajo prdor fushn magnetike e cila prfitohet nga rryma elektrike.
Ndrkoh q ju rrini shtrir brenda njsis s RM-s, valt e radios drejtohen tek protonet n zonn e trupit tuaj q do t studiohet. Nn ndikimin e fushs magnetike, kto protone ndryshojn pozicionin e tyre, duke prodhuar sinjale q kapen nga bobinat.
M pas nj kompjuter prpunon sinjalet dhe prodhon nj seri imazhesh secila prej t cilave tregon nj shtres t holl t trupit q m pas prpunohen n pamje 3 dimencionale shumplanshe.
Pr shkak se protonet jan m t shumt n molekulat e ujit, imazhet RM tregojn diferenca n prmbajtjen e ujit n inde t ndryshme t trupit. Si rrjedhim, RM sht veanrisht e prshtatshme pr t zbuluar rregullimet n zonat e smura t trupit, pr shembull, zonat e prekura nga tumoret, infeksionet dhe inflamacionet t cilat ndikojn n prishjen e ekuilibrit t lngjeve n qeliz dhe jasht saj. N prgjithsi, diferencimi i indeve anormale (t smura) nga indet normale sht veanrisht me i leht me RM sesa me modalitetet e tjera t imazheris si jan rrezet x, CT dhe ultratingujt.

Si zhvillohet procedura?
Ju do t vendoseni mbi nj tavolin t lvizshme ekzaminimi. Rripa dhe lidhse mund t prdoren pr t’ju ndihmuar t qndroni pa lvizur dhe t mbani pozicionin e duhur gjat marrjes s imazheve.
Pajisje t vogla t quajtura koile ose bobina, t afta pr t drguar dhe marr val radioje, mund t vendosen prreth zons s trupit q do t ekzaminohet .
Nse do t prdoret nj lnd kontrasti n ekzaminimin e RM, nj infermiere ose teknik do t vendos nj tub intravenoz (vigon) n venn e dors apo krahut tuaj. Lnda e kontrastit ka pr t’u injektuar nprmjet vigonit pas nj seri skanimesh. Seri t tjera t imazheve do t merren pas injeksionit.
Kur ekzaminimi t ket prfunduar, mund t’ju krkohet t qndroni derisa mjeku radiolog t kontrolloj imazhet, n rast se do t nevojitet t marr imazhe t tjera.
Ekzaminimi i plot zakonisht prfundohet brenda 30 minutave.
Spektroskopia RM, e cila ofron informacion shtes pr metabolitet prezent n qelizat e trupit, mundet t zhvillohet gjithashtu gjat ekzaminimit RM dhe do t’i shtoj rreth 15 minuta kohs s ekzaminimit.

far provon pacienti gjat dhe pas procedurs?
Ekzaminimi me RM sht pa dhimbje.
Megjithat, disa pacient mund t mos rrin dot pa levizur pr sa koh kryhet ekzaminimi. T tjert provojn ndjenjn e t qenit mbyllur brenda (klaustrofobin). N raste t tilla mund t aplikohen qetsues apo anestezi pr pacientt anksioze dhe femijt e vegjl.
sht normale q pjesa e trupit q po ekzaminohet t ndihet lehtsisht m e ngroht, por nse ju shqetson, njoftoni radiologun ose teknikun. sht e rndsishme q t qndroni plotsisht pa lvizur gjat regjistrimit t imazheve, q zakonisht zgjat nga disa sekonda deri disa minuta do her. Ju do t kuptoni se po regjistrohen imazhe sepse do t dgjoni tinguj godits nga aparatura. Ju do t mund t qetsoheni ndrmjet seancave t imazheve.
Do t jeni vetm n dhomn e ekzaminimit gjat RM, megjithat tekniku do t mund t’ju shoh, dgjoj dhe flas me ju gjat gjith kohs duke prdorur komunikimin me dy drejtime. Nse dshironi mund t’ju lejohet nj mik ose i afrm t qndroj me ju n dhom gjat egzaminimit.
Ju mund t krkoni kufje pr t kufizuar zhurmn e aparaturs gjat skanimit. Aparatura jon e RM sht me e pajisur me ajr t kondicionuar dhe e ndriuar mir. Gjithashtu sht e pajisur me muzik pr t’ju ndihmuar t kaloni kohn dhe t mos dgjoni zhurmat.
Kur injektohet lnda e kontrastit, sht normale t ndjeni ftohje dhe nj rrjedhje pr nj ose dy minuta. Agia intravenoze mund t’ju shkaktoj parehati kur vendoset dhe kur hiqet, mund t keni edhe mavijosje.
Nse nuk keni marr qetsues apo anestezi, nuk sht e nevojshme t qndroni pas egzaminimit pr t marr veten. Ju mund ti ktheheni rutins s prditshme menjher pas egzaminimit. Pak pacient mund t ken efekte ansore nga lnda e kontrastit, si mund t jen t przierat dhe dhimbja lokale. Shum rrall, pacientt jan alergjik ndaj materialit t kontrastit dhe kan urtikarie dhe kruarje t syve.
Rekomandohet q nnat q ushqejn me gji fmijt, t mos e bjn nj gj t till pr 36 deri 48 or pas RM me lnd kontrasti.

Avantazhet e RM
 Rezonanca Magnetike sht nj teknik jo-invazive e imazheris q nuk prfshin ekspozimin ndaj radiacionit.
 Imazhet e RM t trurit dhe strukturave t tjera kraniale jan m t qarta dhe m t detajuara se me metodat e tjera t imazheris. Ky detaj e bn RM nj mjet t pazvendsueshm n vlersimin e shum patologjive te trurit, prfshir dhe tumoret.
 RM gjithashtu jep informacion funksional (fRM) t zonave t ndryshme t trurit.
 RM mundson zbulimin e patologjive q maskohen nga kocka me metodat e tjera t imazheris.
 RM sht ekzaminimi m i ndjeshm pr tumoret e trurit.
 Angiografia RM (ARM) jep imazhe t detajuara t enve t gjakut n tru – pa nevojn e lnds s kontrastit.
 RM e indeve t buta t trupit – si sht zemra, mlia dhe shum organe t tjera – kan nj ndjeshmri t madhe pr t identifikuar dhe karakterizuar patologjit dhe lezionet lokale n krahasim me metodat e tjera t imazheris. Ky detaj e bn IRM nj mjet t pazvendsueshm n diagnostikimin e hershm dhe vlersimin e shum lezioneve fokale dhe tumoreve.
 RM sht provuar si metoda m e vlefshme n diagnostikimin e shum patologjive prfshir kancerin, smundjet e zemrs dhe enve t gjakut dhe ato t sistemit muskuloskeletal .
 RM jep informacion t detajuar jo vetm pr strukturn e nj organi po edhe pr funksionin e tij.
 RM- MRCP i lejon mjekut t vlersoj tmthi, pankreasin dhe rrugt hepatobiliare n mnyr jo-invazive dhe pa injektim kontrasti.

 RM ofron nj alternativ t shpejt, joinvazive pr diagnostikimin e problemeve t zemrs dhe gjith sistemit kardiovaskular .
 Lnda e kontrastit e prdorur n ekzaminimet e RM ka m pak mundsi t prodhoj reaksione alergjike sesa kontrastet me baz jodine t prdorura n radiografin konvencionale m rreze x dhe CT.

Kufizimet
 Razonanca Magnetike nuk paraqet ndonj rrezik pr pacientin kur ndiqen udhzimet prkatse t siguris.
 Nse prdoret qetsuesi, mund t ket rrezik pr mbidoz t qetsuesit. Teknologu ose infermierja monitorojn shenjat tuaja t jets pr t minimizuar rrezikun.
 Megjithse fusha e fort magnetike nuk sht e dmshme n vetvete, pajisjet mjeksore q prmbajn metale mund t keq-funksionojn ose t shkaktojn probleme gjat nj ekzaminimi RM.
 Ka nj rrezik shum t vogl pr reaksion alergjik nse injektohet lende kontrasti. Reaksione t tilla jan zakonisht t lehta dhe kontrollohen mir nga medikamentet. Ka gjithashtu nj rrezik t vogl pr infeksion n vendin e injektimit. Fibroza nefrogjenike sht aktualisht nje komplikacion i rralli RM q mendohet t shkaktohet nga injektimi i disa (por jo t gjitha) kontrasteve t RM n pacient me funksionim t dobt t veshkave.

Cilat jan kufizimet e Rezonancs Magnetike?
Imazhet e cilsis s lart arrihen vetm nse mundet t qndroni plotsisht pa lvizur kur regjistrohen imazhet. Nse jeni n ankth, konfuz apo keni dhimbje t mdha mund t jet tepr e vshtir pr t qndruar plotsisht pa lvizur gjat marrjes s imazhit.
Nj person q sht tepr obez, mund t mos hyj n hapsirn e makineris se RM.
Prezenca e nj implanti ose objekti metalik shpesh e bn t vshtir t merren imazhe t qarta dhe lvizjet e pacientit mund t ken t njjtin efekt.
Frymmarrja mund t dmtoj cilsin e imazheve gjat RM s gjoksit, abdomenit dhe pelvisit. N kto raste do t’ju krkohet t mbani frymn disa her.
Kontrolli i mushkrive sht i kufizuar.
Zbulimi i kalciumit (n tumore dhe inde t tjera) sht i kufizuar ne RM.
RM mund t krkoj m shum koh n krahasim me modalitetet e tjera t imazheris.

KATARAKTA
Katarakta (ose si njihet, perdja) sht opacifikimi i kristallinit.

Kristalini (lens) sht nj lente natyrale, me ndrtim fijezor q shrben pr t fokusuar imazhin n retin. Kjo e fundit prpunon informacionin vizual dhe ia transmeton trurit nprmjet rrugve optike, duke realizuar shikimin.
Kristalini normal, sht nj struktur fijezore transparente. Ai vendoset n pjesn e brendshme t syrit prapa irisit.
Me kalimin e moshs, fibrat e kristalinit fillojn t bashkohen me njra- tjetrn dhe t zhvendosen pr n qendr, ky proces sjell opacifikimin (uljen e tejdukshmris) s tij, pra formimin e perdes me pasoj uljen e pamjes. Kjo njihet me emrin katarakta (perde).

Prve kataraktit t moshs s rritur, q shfaqet pas moshs 50- 60 vjeare, ekzistojn edhe lloje t tjera t katarakta-s:
- katarakta sekondare, n prani t smundjeve t tjera si diabetit, uveitit, etj.
- katarakta ei lindur (kongjenitale) n fmij t vegjl apo juvenile (tek t rinjt)
- katarakta traumatike pas goditjeve t syrit, q ka nj zhvillim m t shpejt nga katarakta-t e zakonshwm
- katarakta pas ndrhyrjeve pr shkolitjen e retins dhe injektimit t vajit silic

Tipat e ndryshm t katarakta-ve kan t njjtin trajtim, at kirurgjikal. Nuk ekziston asnj trajtim mjeksor q t mund t shroj katarakta-n.

SHENJAT FUNKSIONALE
- Shikim i turbullt q shoqron gjat gjith dits, n pamjen larg dhe afr (gjat drejtimit t makins, leximit t librit, shikimit t televizorit, etj).
- Shfaqja e miopis (shfaqja e numri t syzeve minus n mosha t mdha) ose eliminimi i nevojs pr syze gjat leximit).

Mjeku oftalmolog:
 sht ai q diagnostikon katarakta-n
 Ndjek zhvillimin e saj.
 Propozon momentin e ndrhyrjes kirurgjikale
 Ndjek ecurin post –operatore

Operacioni i katarakta-s:
Pas nj incisioni t vogl siprfaqsor (prej 4- 5 mm), brthama e kristalinit t opacifikuar (perdes) goditet me ultratinguj, lngshtohet dhe thithet me an t sondave, duke ln sakusin e tij t paprekur. Kristalini i hequr zvendsohet me lentn artificiale, fuqia e t cilit matet prpara operacionit me an t ekografis okulare. Kjo lente qndron prgjithmon n brendsi t syrit.
N pjesn m t madhe t rasteve operacioni i katarakta-s nuk paraqet komplikacione dhe rikuperimi i pamjes sht i menjhershm n ditt e para pas operacionit. Gjithsesi ai i bindet rregullit t prgjithshm t salls s operacionit, sipas s cils nuk ka kirurgji pa risk. Frekuenca e ktyre komplikacioneve llogaritet t jet midis 1-4 %.

Komplikacionet e rnda jan:
 Infeksioni
 Hemorragjia intraokulare
 Shkolitja e retins

Komplikacione t tjera m pak t rnda jan:
 Rnie e pjesshme e kapakut t siprm
 Prania e mizave t lvizshme prpara syve
 Ndjeshmri e rritur ndaj drits
 Inflamacion (skuqje) e syrit
 Rritja e tensionit intraokular.

Ndjekja post-operatore realizohet nga mjeku oftalmolog:
Syri mbahet i mbyllur deri ditn e nesrme me fash. Mjekimi post-operator konsiston n prdorimin e kolireve me pika pr mjekimin e syrit pr nj periudh afrsisht 2-3 javore.
Nse sht e nevojshme, pas nj muaji, bhet edhe korrigjimi i prshtatshm me syze pr t rritur n maksimum shikimin.
Prmirsimi i pamjes sht i ndjeshm qysh n ditt e para pas operacionit. Rikuperimi i pamjes varet n mas t konsiderueshme nga gjendja e retins dhe nervit optik. Ekzistenca e smundjeve q dmtojn kto struktura si glaukoma, diabeti, retinitis pigmentoz, plakja e syrit e lidhur me moshn, dmtimet e mparshme traumatike kufizojn rikuperimin e pamjes.
Disa muaj apo vite pas operacionit mund t ndodh ulje e pamjes pr shkak t veshjes s faqes s prapme t lentes me nj membran fine. Kjo quhet “katarakta sekondare” dhe trajtimi i saj konsiston n goditjen dhe arjen e membrans me laser, procedur e thjesht dhe e padhembshme, q realizohet n dhomn e ekzaminimit.

CT KARDIAKE - Ca SCORE DHE KORONAROGRAFIA CT
CT kardiake
FAR SHT CT KARDIAKE?

CT KARDIAKE sht nj metod joinvazive ekzaminimi, q kryhet me skaner modern me shum detektor t pajisur me programe t posame, pa komplikacione , e shpejt e cila tregon n mnyr t detajuar jo vetm arteriet koronare por edhe jep nj informacion t detajuar pr anatomin e zemrs dhe enve vaskulare t kraharorit. Gjithashtu me programe t veanta t cilat mund t kryhen vetm me aparaturat moderne t CT me shum detektor, si Somatom Sensation 64, sht i mundur edhe vlersimi funksional i zemrs n mnyr dinamike duke br matje t ngjashme me ato t ekos s zemrs. Prve ksaj, me CT KARDIAKE, ndryshe nga koronarografia invasive, sht i mundur edhe diagnostikimi i patologjive t tjera t kraharorit.

PR FAR PRDORET CT KARDIAKE?

1. Ca SCORE
CT Kardiak sht ekzaminim joinvaziv q eksploron lokalizimin dhe shtrirjen e pllakave t kalcifikuara n arteriet koronare; ent e gjakut q ushqejn muret e zemrs. Pllakat prbhen prej yndyrnave dhe substancave t tjera, prfshir kalciumin, t cilat me kalimin e kohs ngushtojn arteriet deri n bllokimin total t tyre, gj q manifestohet me dhimbje anginoze n gjoks.
Meqense kalciumi sht tregues i smundjes s arterieve koronare, sasia e kalciumit q detektohet n kt ekzaminim sht nj prov diagnostike me vler. Gjetjet n CT Kardiake klasifikohen n formn e vlerave t calcium score.
Qllimi i ktij ekzaminimi dhe marrja e ktyre vlerave sht t diagnostikoj smundjen e arteries koronare q n fazat e hershme kur i smuri nuk ka shenja klinike dhe t prcaktoj gradn e smundjes koronare. sht ekzaminim kontrolli q mund t rekomandohet nga mjeku pr t smurt me faktor t lart rreziku pr t zhvilluar smundjen koronare t cilt nuk paraqesin shenja klinike. Ky ekzaminim indikohet m shpesh pr burrat mbi 45 vje dhe grat mbi 55 vje dhe pas menopauzs. Disa t smur, pr t diagnostikuar sa m hert smundjen e arterieve koronare, me dshirn e tyre kan krkuar kt ekzaminim pavarsisht se mjeku i tyre nuk ja ka rekomanduar.
Faktort madhor t rrezikut pr smundjen e arterieve koronare, prve moshs, jan:
• Niveli mbi norm i kolesterolit
• Histori familjare pr smundje koronare
• Diabeti
• Hipertensioni
• Pirja e duhanit
• Mbipesha dhe obeziteti
• Jeta sedentare

Mungesa e kalcifikimeve brenda arterieve koronare tregon q pllakat aterosklerotike jan minimale dhe mundsia pr t zhvilluar smundje koronare pas 2-5 vjetsh sht shum e vogl.
Kur kalcifikimet jan evidente do t thot q smundja koronare sht prezente, pavarsisht nse pacienti ka apo jo shenja klinike. Calcium Score - Sasia e kalcifikimeve e shprehur me pik parashikon rrezikun e mundshm t infarktit t miokardit n vitet q pasojn.
Calcium Score Risku pr smundjen e arterieve koronare
0 Shum i ult, < se 5 %
1-10 Minimal, < se 10 %
11-100 I ult, risk minimal pr smundje t koronareve
101-400 I moderuar, stenoza sinjifikante t mundshme
Over 400 I lart, smundje e arterieve koronare me propabilitet t lart
* Pr kt ekzaminim pacienti nuk ka nevoj pr lnd kontrasti intervenoz.

2. CT KORONAROGRAFI
Diagnostikimi i hershm i smundjeve koronare tek ata pacient q shfaqin simptoma t lehta apo me klinik atipike. CTKG, jo vetm na jep informacion pr gradn e stenozs dhe karakterin e pllakave aterosklerotike q i shkaktojn ato, por, duke na treguar n mnyr t detajuar anatomin e zemrs, arrin t diagnostikoj variacionet dhe anomalit e ndryshme koronare q mund t shkaktojn simptoma atipike dhe t hedh drit n rastet kur koronarografia me kateter mbetet e pamjaftueshme .

Sipas nj studimi t br nga ACC (American College of Cardiology) 1/3 e pacientve q psojn infarkt kardiak nuk kan asnj simptom apo faktor rrezikshmrie t evidentuar m par. Prandaj sht shum i rndsishm diagnostikimi i smundjes koronare q n fazat e para. Rndsia e CTKG n kt pik sa vjen edhe rritet duke u br nj ndr metodat m t rndsishme t diagnostikimit t hershm t smundjes koronare n gjith botn.

Me aparaturat moderne t tomografis me shum detektor (64 det. e sipr) sht e mundur nprmjet programeve t veanta 3 dhe 4 D t bhen matje specifike t ngjashme me ato t ekos s zemrs duke dhn informacion edhe pr funksionin e zemrs. Kshtu mund t bhen analiza funksionale e ventrikulit t majt, matje volumetrike t dhomave t zemrs, funksioni i valvulave kardiake si dhe t jepet informacion pr perfuzionin dhe viabilitetin e miokardit etj.

3. CTKG prdoret edhe n ndjekjen e pacientve me by-pass e me stent, duke dhn informacion t detajuar pr funksionin e tyre dhe diagnostikuar stenozat e okluzionet e mundshme.

4. CTKG jep informacion edhe pr strukturat e tjera kardiake si perikardium, aorta, arteriet dhe venat pulmonare dhe ato jokardiake si mediasteni, pleura, pulmonet t prfshira n ekzaminim duke diagnostikuar kshtu edhe patologjit e tjera t kraharorit.

Paraprgatitja e pacientit pr kt ekzaminim:
• Nuk nevojitet paraprgatitje para ktij ekzaminimi. Mund t vazhdoni t prdorni preparatet tuaja, por duhet t mos konsumoni 4 or prpara ekzaminimit pije q prmbajn kafein (kafe, kola) apo cigare. Nse numri i t rrahurave t zemrs rezulton mbi 70 rrahje/minut, do t’ju jepet nj preparat pr t ulur frekuencn.
• Objektet metalike si bizhuteri, syze, proteza dentare dhe karfica mund t ndikojn negativisht gjat ekzaminimit, prandaj nuk duhet ti keni me vete gjat procedurs.
• Femrat duhet t informojn mjekun ose teknikun pr mundsin e ndonj shtatznie aktuale ose te mundshme.

Si realizohet ekzaminimi
• Tekniku do t’ju pozicionoj n pozicionin korrekt n tavolinn e ekzaminimit. Gjat ekzaminimit mund t prdoren jastk mbshtets t cilt ndihmojn pr t ruajtur pozicionin gjat ekzaminimit.
• Disa elektroda EKG-je do t vendosen pr t regjistruar aktivitetin elektrik t zemrs.
• Infermieri ose tekniku do t’ju vendos nj vigon n ven.
• Gjat procedurs tavolina do t lviz brenda dhe jasht aparaturs ndrkoh q lnda e kontrastit do t injektohet nprmjet shirings automatike.
• Do t’ju krkohet disa her t mbani frymn pr disa sekonda.
• Kjo procedur zgjat prreth 5 minuta.

Pas ekzaminimit pacienti mund t’i kthehet rutins s prditshme.

Imazhet e marra gjat ekzaminimit do t prpunohen dhe komentohen nga mjeku radiolog dhe m pas do t’ju jepen t printuara n film dhe n CD s bashku me raportin diagnostik.

INDIKACIONET E CT KARDIAKE
1. Pacientt me simptoma t smundjes koronare t cilt nuk jan kandidat pr koronarografin me kateter
2. Pacientt me simptoma atipike t cilat kardiologu nuk mund t’i shpjegoj
3. Pacientt e moshs 40 vje e sipr me simptoma t lehta ose asimptomatik por me tendenc pr smundje koronare si hipertension, diabet, obezitet, hiperkolesterolemi, histori familjare etj.
4. Duke patur parasysh se 1/3 pacientve q psojn infarkt kardiak nuk kan asnj simptom apo rrezik paraprak, sugjerohet ekzaminimi me CTKG pr diagnostikimin e hershm t smundjes koronare.
5. Pacientt me bypass apo stent koronare pr ndjekjen e tyre postoperative
6. Smundjet kongjenitale (t lindura) t zemrs.

AVANTAZHET E CT KARDIAKE
1. sht nj ekzaminim i shkurtr (5-10 min), joinvaziv, pa komplikacione e pa nevoj pergatitjeje paraprake.
2. Pacienti mund ti kthehet rutins s prditshme menjher pas ekzaminimit.
3. Diagnostikon q n fazat e para smundjen koronare nprmjet matjes s sasis s kalciumit n arterie kshtu q mund t prdoret n check-up-in kardiak pr parandalimin e IM.
4. Diagnostikon me saktsi deri n 95% stenozat e arterieve koronare edhe n degt m t vogla.
5. CTKG jep informacion t detajuar pr anatomin e zemrs ndryshe nga koronarografia me kateter duke diagnostikuar variacionet malinje t arterieve koronare si origjina e LCA dhe RCA nga arteria pulmonale dhe vendosja interarteriale e tyre, “myocardial bridging”, fistulat koronare dhe anomalit kongjenitale t zemrs si koartacioni i aorts, tetralogjia e Fallot etj.
6. CTKG prdoret n ndjekjen e by-passeve dhe stentave koronare pasi jep t dhna t hollsishme pr gjendjen e tyre, stenozat , okluzionet e mundshme si alternativ e koronarografis invazive n ndjekjen e pacientve postoperative.

RREZIQET DHE KUFIZIMET E CT KARDIAKE
• Grat shtatzna nuk duhet t kryejn kt ekzaminim.
• Frekuenca e lart kardiake dhe aritmit mund t ndikojn negativisht n rezultatin e ekzaminimit.
Veshkat
Veshkat jan organe ift, t vendosura n t dy ant e shtylls kurrizore n pjesn e pasme t hapsirs abdominale me shtrirje nga vertebra e 12 torakale deri tek ajo e 3 lumbare. Ato jan pjese e aparatit urinar, i cili fillon me to dhe vazhdon me ureteret q transportojn urinn e prodhuar drejt fshikzs s urins. Ky aparat prfundon me uretrn q nxjerr urinn e grumbulluar n ambientin e jashtm.

Veshkat luajn nj sr funksionesh t rndsishme: Rregullojn balancn e ujit n trup dhe prbrsve t tjer kimik n gjak, si: sodiumin, potasin, fosforin dhe kalciumin; eliminojn nj sr toksinash nga trupi jon; lirojn disa hormone n gjak t cilat marrin pjes n rregullimin presionit t gjakut; nxisin prodhimin e qelizave t kuqe n palcn e kockave dhe marrin pjes n prodhimin e forms aktive t vitamins D.

Smundjet e veshkave
Smundjet q prekin veshkn jan t shumta (akute ose kronike), mund t jen t fituara gjat jets apo t trashguara. Ndr to prmendim: infeksionet e aparatit urinar, glomerulonefritet, kalkulozat, nefropatite, tumoret. Aparati urinar preket dhe nga nj sr malformacionesh, t cilat kan nj incidenc rreth 2-3% t foshnjave t lindura. Ndr kto anomali m t shpeshtat jan reni polikistik dhe refluksi veziko-ureteral.
Nuk duhet harruar se veshkat preken n mnyr sekondare dhe nga smundje q prekin organet e tjera. Me rendsi t veant sht diabeti i sheqerit.
Pr sa i prket shenjave t prgjithshme t smundjeve renale duhet thn se ato kan nj spektr t gjer. Fillimi i tyre shpesh mund t jet i heshtur dhe pa shenja t bujshme pr pacientin, dhe ai i konsideron pjes t normalitetit t tij t prditshm.

Ndr shqetsimet m t shpeshta q paraqesin t smurt me smundje t veshkave mund t prmendim:
1-Ndryshime t sasis s urins
-urinim t shpesht mbi 4-5 her n dit q vihet re gjat infeksioneve urinare, prostatiteve, veziks neurologjike,
-urinim me dhimbje dhe ose djegie, q vihet re gjat infeksioneve urinare prostatiteve, gurve.
-urinim gjat nats q sht shenj e insuficiencs renale kronike dhe insuficiencs kardiake;
-urinim n sasi t shtuar q vihet re gjat pielonefritit, insuficiencs renale kronike n fazn fillestare;
-urinim n sasi t pakt nn 300ml n 24 or t cilin e shohim gjat insuficiencs renale akute dhe kronike;
-prmendim ktu dhe enurezen q sht urinimi i pavullnetshm gjat gjumit e cila sht normale deri n moshn 5 vje.
2-Ndryshime t ngjyrs s urins:
-hematuri q nnkupton prezencn e rruazave t kuqe t gjakut n urin. N norm ato duhet t jen 1-5 rruaza pr fush. Hematuria mund t jet mikroskopike, e padallueshme me sy ose makroskopike, q shihet me sy t lir. Hematuria mund t jet shenj e glomerulonefriteve, pielonefriteve, gurve, tumoreve, traumave. Ajo mund t jet pasoj e prdorimit t disa medikamenteve, si psh antikoagulantt q prdoren pr hollimin e gjakut apo t disa antibiotikeve.
-piuria nnkupton prezencn e pusit (qelb) n urin dhe vihet re gjat pielonefriteve, cistiteve, gurve, prostatiteve.
3-Dhimbje t cilat mund t paraqiten si dhimbje mesi t lehta, rnduese deri n kolika renale, e cila prshkruhet nga pacienti si dhimbje e fort q nuk qetsohet n ndonj pozicion t veant.
4-Edema q mund t jen edema orbitale, rreth syve, vihen re gjat infeksioneve urinare apo edema t ansive t cilat jan shenj e glomerulonefriteve.
5-Dhe shenja t tjera t prgjithshme, si: nausea, t vjella, marrje mendsh, dhimbje koke, dobsi trupore, pafuqi, rregullime t shikimit, t kruara, humbje peshe.

Smundjet renale mund t shfaqen n do mosh, por smundje t veanta shfaqen m tepr n dekada t caktuara t jets. N moshn pediatrike duhet t’i kushtohet nj vmendje e veant diagnostikimit t hershm t refluksit vesiko-ureteral (kthimi i urins nga fshikza e urins n veshk), t smundjeve t trashguara, infeksioneve t rrugve urinare dhe sindromit nefrotik. Mbas dekads s dyt ka nj frekuenc t rritur t glomerulonefriteve, t infeksioneve urinare, t dmtimit t veshkave, si pasoj e smundjeve t tjera kronike (diabet, hipertension, etj) apo nga perdorimi abuziv i medikamenteve n smundjet reumatizmale, neoplazite.

Epidemiologjia e smundjeve t veshkave
Shkaku i smundjeve t veshkave shpesh mbetet i panjohur. Sipas t dhnave nacionale, glomerulonefriti kronik sht shkaktar n 12-15% t rasteve, infeksionet urinare kronike n 25%, smundjet e trashguara dhe kryesisht polikistoza renale n 17% dhe nefropatia diabetike n 20% t rasteve tek pacientt me smundje kronike t veshkave. Hipertensioni, shpeshtsia e t cilit sht gjithmon n rritje n vendin ton, mbetet gjithashtu nj shkak kryesor n shfaqjen e insuficiencs renale, sidomos n moshat e rritura. Vitet e fundit vrehet nj rritje e numrit t t smurve me insuficienc renale, si pasoj e diabetit. Insuficienca renale kronike sht nj humbje progresive e funksionit t veshkave deri n humbje t plote t tij, q shoqrohet me rritje t vlerave t azotemis dhe kreatinemis.
sht vn re se ndrsa infeksionet urinare kan nj shpeshtsi gjithmon n ulje n vendet e zhvilluara, n vendin ton ato zn ende nj vend t rndsishm dhe mbetet nj nga shkaqet kryesore t insuficiencs renale kronike.

Duhet pasur parasysh se smundje si, nefropatia diabetike, hipertensioni arterial, pielonefritet kronike, glomerulonefritet kronike, polikistoza renale jan shkaqet kryesore t insuficiencs renale kronike.

Nj pacient me humbje t fuksionit renal ka tre alternativa kryesore trajtimi:
1. HEMODIALIZA q nnkupton filtrimin, pastrimin e gjakut nga toksina dhe eliminimin e ujit t teprt nprmjet nj aparati q sht nj veshk artificiale. Parimi sht i thjesht :gjaku i t smurit vihet n kontakt nprmjet nj membrane filtruese q imiton at t trupit ton, me lngun e dializs. Pastrimi i gjakut ndodh si pasoj e procesit t ultrafiltrimit dhe difuzionit t lndve nga nj ambient ku kan prqendrim t lart n nj tjetr me prqendrim m t ulet. Dializa sht nj procedur q kryhet t paktn tre her n jav dhe ku do seanc zgjat rreth 4 or.
2. DIALIZA PERITONEALE N kt rast pastrimi i gjakut kryhet n hapsirn e barkut, ku pasi sht futur nj kateter i prhershm, hidhet nj sasi likuidi dializues dhe mbahet pr t paktn 4 or. M pas procedura fillon nga fillimi dhe vazhdon po kshtu gjat gjith dits.
3. TRANSPLANTI RENAL si alternativa m e rndsishme dhe m e mir pr pacientin. Transplanti renal prmirson dukshm cilsin e jets. Pr kryerjen e transplantit n vendin ton sht e rndsishme t kihet parasysh se fillimisht nevojitet nj donator, i cili duhet t jet pjestar i familjes dhe t kemi n prputhshmri t donatorit me marrsin. Prputhshmria prcaktohet pas nj sr testesh pr grupin e gjakut dhe sistemin gjenetik. Pasi vendoset nse donatori me marrsin jan t prputhshm kalohet n etapn tjetr t transplantit t veshks s shndosh tek pacienti. Pacientt e transplantuar m pas marrin nj terapi me medikamente, t cilat ulin forcat imunitare pr t mos lejuar kshtu organizmin t luftoj organin e transplantuar. Kto medikamente vazhdojn prgjat gjith jets, pavarsisht se dozat e tyre mund t luhaten, por sht i rndsishm fakti se pacientt nuk duhet t harrojn asnjher t marrin medikamentet e tyre dhe nse harrojn duhet t kontaktojn me mjekun e tyre. N spitalin ton transplanti renal sht kryer pr her t par n nntor t vitit 2007 dhe vazhdon t kryhet me sukses n saj t bashkpunimit me ekipin turko-shqiptar.

Profilaksia e smundjeve t veshkave
Pr t parandaluar smundjet renale duhet pasur parasysh se t gjith ne duhet t bjm nj ekzaminim t thjesht t urins t paktn nj her n 6 muaj, n kuadrin kjo t nj kontrolli t prgjithshm q duhet t bhet rutin.
Pacientt me infeksione urinare kronike duhet t kryejn kontrolle m t shpeshta, nj her n 3 muaj, t mbajn nj diet t caktuar, t pin lngje shpesh gjat dits, dhe t urinojn gjithmon prpara se t flen.
Pacientt diabetik duhet t bjn nj kontroll t rregullt t albuminuris t paktn nj her n gjasht muaj, t mbajn n norm shifrat e glikemis dhe t ken kujdes me dietn. Po kshtu dhe pacientt hipertensiv duhet t mbajn nn kontroll shifrat e tensionit t ken kujdes me dietn dhe aktivitetin fizik, pasi t gjitha kto ngadalsojn progresionin drejt smundjes renale kronike.
Pacientt me insuficienc renale kronike duhet t kryejn kontrolle t shpeshta tek mjeku nefrolog, t paktn nj her n tre-katr muaj, duke br dhe nj bilanc t prgjithshm pr t par ecurin e smundjes. N kt mnyr mjekimi i rregullt i tyre me medikamente nefroprotektore do t ngadalsoj progresionin e smundjes.

Gjithashtu pacientt e transplantuar duhet t ndiqen n mnyr t rregullt nga mjeku nefrolog pr t vlersuar efikasitetin e trajtimit si dhe pr t vlersuar efektet ansore t terapis me imunosupresor.
Pra, si prfundim secili nga ne duhet t’i kushtoj rndsi aparatit t tij urinar duke br nj kontroll t paktn nj her n 6 muaj dhe kjo sht mnyra m e mir pr t parandaluar nj sr smundjesh jo vetm ato renale.
Fillimi | << |  1 2  | >> | Fundi
 
 
 

Copyright © 2008-2014 - Univers-Alb Sh. a. - Spitali Amerikan. All rights reserved! Powered by: orihost.com
Përmbajtja është autentike dhe pronë e Spitalit Amerikan. Ndalohet riprodhimi, përdorimi apo shpërndarja e pa autorizuar e materialeve.
Pranë Spitalit Ushtarak - Laprakë, Tiranë. Tel: (+355) 042-35 75 35, (+355) 042-35 70 11