english site map home
 
- Alergologji
- Anatomopatologji
- Anesteziologji
- Check Up
- Dermatologji
- Endokrinologji
- Gastroenterologji
- Hematologji
- Imazheri E Avancuar
- IVF
- Kardiokirurgji
- Kardiologji
- Kirurgji E Prgjithshme
- Kirurgji Plastike
- Laborator
- Nefrologji
- Neurokirurgji
- Neurologji
- Obstetrik Gjinekologji
- Okulistik
- Onkologji
- ORL
- Ortopedi
- Pediatri
- Pneumologji
- Proktologji
- Reumatologji
- Urgjenc 24H
- Urologji
 
Urgjenc 24H → Tjetër

Helmimi ushqimor
far sht helmimi ushqimor?

Helmimi ushqimor sht nj smundje e shkaktuar nga ngrnia e ushqimeve t ndotura nga mikroorganizma t dmshm si bakteriet, parazitt, dhe viruset. M s shumti ato gjenden tek mishi i viit, i puls, peshku, vezt, por mund t prhapen edhe n do lloj ushqimi. Madje ato mund t ndotin ushqimin gjat kohs s ruajtjes s tij npr magazina, apo kur ushqimi konsumohet me duar t palara.

N shumicn e rasteve helmimi ushqimor sht nj smundje e leht dhe pacienti prmirsoht brenda pak ditsh, koha e mjaftueshme q i duhet organizmit pr t eliminuar kto mikrobe. Por ka raste kur helmimi mund t jet i rrezikshm dhe duhet patjetr t konsultoheni me mjekun specialist.

Cilat jan shenjat e helmimit?

Shenja e par dhe m e shpesht, zakonisht sht diarrhea, apo si njihet ndryshe, heqja e barkut. Por, mund t kemi edhe dhimbje stomaku, t vjella, temperatur t lart, apo edhe diarre me gjak. Pra, shenjat variojn nga organizmi i vet njeriut dhe nga lloji i mikrobit q shkakton helmimin

Nprmjet t vjellave dhe diarres humbasin shum lngje nga trupi dhe shkaktohet dehidrimi. Shenjat e tij jan tharja e gojs, marrja e mendve apo urinim i pakt dhe me ngjyr t errt. Fmijt dhe t moshuarit mund t dehidrohn m shpejt se moshat e tjera parandaj duhet nj kujdes i vecant pr ta. Gjithashtu pr grat shtatzna, t cilat duhet me patjetr t konsultohen m mjekun n kto raste.

Si futen mikrobet n ushqim?

  • Gjat prgatitjes s mishit mikrobet q ndodhen n zorrt e gjedhve, przihen me mishin e tyre dhe e ndotin at.
  • Gjat ujitjes me uj t ndotur t frutave apo zarzavateve.
  • Gjat prgatitjes s ushqimeve nuk ruajm higjenn e duhur gjat larjes s tyre, apo nuk i gatuajm n temperaturn e prshtatshme.

Si trajtohet helmimi ushqimor?

N shumicn e rasteve shenjat e helmimit ushqimor prmirsohen pa mjekim brenda 2-3 ditve, mjafton qndrimi n shtrat, konsumimi i lngjeve nga goja si dhe rifillimi i diets normale sa m shpejt t jet e mundur.

N disa raste mund t prdoren edhe antibiotikt dhe preparatet antidiarreik. Por duhet t kemi kujdes tek fmijt tek t cilt antidiarreikt nuk prdoren n asnj rast.

Mekanizmi i shfaqjes s smundjes

Pavarsisht llojit t mikroorganizmit q shkakton helmimin, mekanizmi i shfaqjes s shenjave klinike sht i ngjashm. Kshtu, mikrobi kalon nga stomaku n zorr, ngjitet tek muri i zorrve dhe fillon t shumzohet. Disa nga mikrobet qndrojn n zorr, disa t tjer deprtojn n organet e tjera, dhe nj pjes e tyre prodhojn toksina t cilat futen n qarkullimin e gjakut dhe prhapen n gjith trupin. Kshtu fillon shfaqja e shenjave t helmimit brenda disa orve, ose disa ditve. Edhe shenjat klinike m t shpeshta t helmimit si jan t vjellat dhe diarrhea, jan nj mekanizm mbrojts i vet organizmit t njeriut pr t eliminuar mikrobin. Meq shenjat klinike t shumics s helmimeve jan t ngjashme, nuk bhen teste laboratorike pr t zbuluar shkaktarin, dhe gjendja e pacientit prmirsohet brenda pak ditve.

Por ka raste kur helmimi ushqimor sht i forms s rnd. Po prmendim disa shkaktar t ktyre helmimeve:

  • Clostridium botulinum (botulismi) prodhon toksina q paralizojn nervat dhe muskujt dhe paraliza progreson nga koka tek gjymtyrt. Shenjat fillojn t shfaqen brenda 18-36 orve nga ngrnia e ushqimeve t kontaminuara. Prmirsimi i plot i gjndjes s pacientve mund t zgjas nga disa muaj deri n 1 vit.
  • Toksoplazmoza shpesh nuk manifestohet me shenja klinike, ose kur ka, jan shenja t ngjashme me ato t gripit. Mund t shfaqet zmadhimi i gjndrrave limfatike, dhimbje muskulare q zgjasin nga disa dit deri n disa jav. Toksoplazmoza sht veanrisht e rrezikshme tek grat shtatzanat
  • Salmonelloza mund t zgjas m shum se 1 jav dhe krkon ndjekje spitalore.
  • Listerioza manifestohet me ethe, dhimbje muskulare, dhe disa her me t prziera dhe t vjella. Kur prek Sistemin Nervor manifestohet edhe me dhimbje koke, konfuzion mendor, humbje t ekuilibrit, konvulsione. Kur kjo smundje prek grat shtatzna mund t shkaktoj lindje para kohe, infeksion t rnd t bebit, deri n vdekje.

N raste t ralla, helmimi ushqimor manifestohet edhe me dmtime t artikulacioneve  dhe t veshkave.

Kategorit e njerzve q jan m t prekshm nga helmimet ushqimore:

  • Grat shtatzna.
  • Fmijt e vegjl
  • T moshuarit
  • Njrzit m sistem imunitar t dmtuar apo ata me smundje kronike si psh Diabeti Mellit

Faktort q rrisin rrezikun pr helmime ushqimore

  • Konsumimi i ushqimeve t pa-pasterizuara si lngjeve, qumshtit dhe nnprodukteve t tij si psh: disa lloje djathrash q prodhohen nga qumsht i pa-pasterizuar.
  • Ngrnia e mishit t pagatuar mir, apo peshkut dhe prodhimeve t detit.

Si mund t parandalojm helmimin ushqimor?

  • Lani duart shpesh dhe para se t prekni ushqimin. Lani me uj t ngroht dhe sapun thikat dhe gjith ent e kuzhins. Gjithashtu lani mir frutat dhe perimet.
  • Gatuani n temperaturn dhe me kohn e duhur mishin, peshkun, vezt.
  • Mos lini pr nj koh t gjat n temperaturn e dhoms frutat dhe zarzavatet e prera.
  • Kur mendoni se ushqimi sht i ndenjur hidheni dhe mos e konsumoni.

Shkaqet e helmimit ushqimor

Ashtu si e kemi theksuar edhe m lart, helmimi ushqimor sht nj smundje e shkaktuar nga konsumimi i ushqimeve dhe pijeve t ndotura nga bakterie, viruse dhe parazit. Mnyrat e kontaminimit t ushqimit jan t ndryshme si psh:

  • Gjat prdorimit t mishit t bagtive. Bagtit kan n zorrn e tyre shum bakterie, q sht flor mikrobale normale. Por nse kto mikrobe vijn n kontakt me mishin q ne prdorim pr ushqim, athere mund t jet nj shkak i helmimit ushqimor. Campilobakteri, Salmonela dhe E. coli prhapen  me kt rrug.
  • Gjat mbjelljes dhe rritjes s bimve dhe drurve frutor t ndryshm. Kshtu, frutat, zarzavatet mund t kontaminohen gjat sprkatjes me uj t ndotur. Stafilokoku, E coli dhe shigeloza transmetohen me kt mnyr.
  • Rrug tjetr sht edhe pakujdesia gjat prgatitjes s ushqimit. Psh prdorimi i t njjts thik pr prerjen e mishit, q mund t jet i ndotur, si dhe pr prgatitjes e zarzavateve q mund t konsumohen t freskta, t pagatuara.
  • Nprmjet mjedisit rrethues. Kshtu psh n ushqimin q ham mund t kemi edhe mikrobe q normalisht gjendn n pluhur, n papastrti apo n uj. Ktu futen Clostridium botulinum, Clostridium perfringens, and Cryptosporidium parvum.

M posht jan disa lloje mikrobesh shkaktar t helmimit ushqimor:

  • Botulismi (Clostridium botulinum)
  • Campylobacteriosis (Campylobacter)
  • C. perfringens food poisoning (Clostridium perfringens)
  • Hepatitis A
  • Listeriosis (Listeria monocytogenes)
  • Toxinat marine
  • Noroviruset
  • Salmonellosis (Salmonella typhimurium, Salmonella enteritidis)
  • Shigellosis (Shigella)
  • Helmimi ushqimor nga stafilokoku (Staphylococcus aureus)
  • Toxoplasmosis (Toxoplasma gondii)
  • Vibrio vulnificus

Toxoplasmosis and listeriosis jan t rrezikshme pr gruan shtatzan dhe bebin.

Infeksionet nga E coli jan t prhapura n vendet n zhvillim dhe jan shkaktart kryesor t diarres s udhtarit..

Simptomat e helmimit ushqimor

Shenjat kryesore t helmimit ushqimor shfaqen n traktin trets dhe prfshijn:

  • Diarren (q sht zakonisht shenja e par).
  • T przierat, t vjellat, dhimbjet n stomak apo n bark, shtrngime dhe therje n bark.

Koha e shfaqjes s shenjave klinike dhe lloji i shenajve varion shum nga njri njeri tek tjetri dhe varet nga organizmi i vet njeriut, mosha e tij dhe nga lloji i mikrobit shkaktar. Kshtu, fmijt e vegjl dhe t moshuarit mund t prkeqsohen shum, edhe nga mikroorganizma q nuk jan t rrezikshm. Po ashtu grat shtatzna dhe t smurt me smundje kronike, jan po aq t ndjeshm ndaj helmimeve.

sht pr tu theksuar se jo t gjitha helmimet ushqimore manifestojn shenjat e prmendura m sipr. N disa raste kemi dobsi trupore, konfuzion mendor, mpirje t fytyrs apo t gjymtyrve.

Simptoma gastrointestinale, t tilla si diarre dhe t vjella, mund t shkaktohet nga organizma q nuk jan domosdoshmrisht t prhapur nprmjet ushqimit. Kto organizma jan prhapur kryesisht nprmjet ujit ose kontaktit personal. Kushtet e shkaktuara nga kto organizma prfshijn infeksionin nga paraziti Giardia lamblia.


Vet-trajtimi n shtpi.

N shumicn e rasteve shenjat e helmimit ushqimor kalojn vet pa pasur nevoj pr ndonj mjekim shum specifik. Kshtu brenda 2-3 ditve largohet gradualisht diarrhea dhe shenjat e tjera. Kujdes duhet ti kushtojm diarres dhe t vjellave pasi ato shkaktojn humbje t lngjeve dhe dehidrim. N kto raste bhet zvendsimi i elektroliteve dhe lngjeve nprmjet marrjes nga goja. N rastet e komplikuara, bht marrja e tyre nprmjet rrugs venoze (serumeve).

Parandalimi i dehidrimit

Sic e theksuam edhe m lart, sht shum e rndsishme parandalimi i dehidrimit, veanrisht tek fmijt dhe moshat e thyera. Kshtu n kushte shtpie duhet t mundohemi t pijm nj got uj, apo lngje t tjera, pr do episod diarree q kemi.
Kujdes!!! Pijet energjike, soda water, apo lngjet e frutave, prmbajn shum sheqer dhe jo aq sa duhet elektrolite, prandaj nuk rekomandohen n kto raste.

Prpiquni t rifilloni sa m shpejt dietn tuaj t prditshme, sepse n kt mnyr do t merrni kalorit e nevojshme. Por nuk rekomandohet konsumimi i pijeve alkoolike, i kafes, apo i ushqimeve pikante, me shum krip, shum sheqer apo me shum yndyrna, pr t paktn 2 dit pasi t ken ikur gjitha shenjat klinike.

Fmijt

Si e kemi prmendur edhe m sipr, fmijt jan nj kategori q duan nj prkujdesje t veant gjat helmimit ushqimor pr shkak t dehidrimit q shkaktohet.

  • Shenjat e dehidrimit t leht jan: irritimi i fmijs, parehatia dhe urinimi m i pakt se zakonisht
  • Shenjat e dehidrimit t mesm: Fmija nuk ka dshir t luaj me lodra, zgavrat e syve jan t theksuara, paksohen lott, si dhe fmia urinon m pak se tre her n 24 or.
  • Shenjat e dehidrimit t rnd: N kto raste fmija ka munges t theksuar t interest pr lodrat apo mjedisin rrethues, prgjumje t theksuar, tharje t gojs, shpeshtim t rrahjeve t zemrs dhe munges t urinimit pr m shum se 12 or. KUJDES!!!!! Kjo sht urgjenc madhore prandaj duhet kontaktuar me patjetr me mjekun apo t drejtoheni shrbimit t urgjencs t Spitalit Amerikan 1 apo 2, apo urgjencave t tjera mjeksore.

Fmijt q ushqehen me gji apo me qumsht formule, duhet t vazhdojn t ushqehen, madje me intervale m t shpeshta, q t zvensohen humbja e lngjeve. N rastet kur kemi shenja t dehidrimit (ato q prmendm m lart), mund t prdorni ndrmjet vakteve t ushqyerjes, edhe solucione rehidruese si psh Tresol.

Fmijve m t mdhenj jepini nj gjysm gote (118 ml) deri n nj got (225 ml) uj, qumsht apo solucione rehidruese do or, dhe vazhdoni dietn e zakonshme ushqimore. sht e kshillueshme q ushqimi n kto raste t prfshij patate, gjoks pule, drithra, kos, si dhe zarzavate dhe fruta t freskta. T mnjanohen ushqimet me shum yndyrna apo shum sheqer. Si dhe t jepen lngjet e rekomanduara cdo 5 minuta me sasi t vogla( 2-3 lug kafeje)

Pr m shum informacion mbi trajtimin e diarres apo dehidrimit, shih artikullin Diarrea.

Ilaet kundr diarres

Ilaet q ndalojn diarren (si psh loperamidi) mund t ndihmojn gjendjen e prgjithshme sepse paksojn kohzgjatjen dhe severitetin e diarres.
Por ato nuk duhet t prdoren kur kemi diarre me gjak apo shoqruar me temperatur t lart. Gjithashtu nuk duhen prdorur n asnj rast tek fmijt.

Kur t lajmrojm mjekun

Telefononi menjher 042/357535 (Nr. American Hospital Tirana 1) ose 042/366663 (Nr. American Hospital Tirana 2 )  n rast se:

  • Keni shenja t dehidrimit t rnd si urinim t pakt apo munges urinimi, thellim t zgavrave t syve, munges apo paksim t lotve, tharje t gojs, shpeshtim t frymmarrjes dhe t rrahjeve t zemrs, marrje mendsh, prgjumje apo ulje e vmendjes ndaj mjedisit rrethues.
  •  Mendoni se jeni helmuar nga ushqim i ruajtur n kutit e konservave, dhe keni shenja t botulizmit (turbullim dhe dyfishim i pamjes, vshtirsi n glltitje dhe n frymmarrje, dobsi muskulore)
  • Jeni adult dhe keni episode t shpeshta diarreje (defekim n sasi t mdha cdo 1-2 or) q zgjasin m shum se 2 dit.
  • Jeni adult dhe keni t vjella pr m shum se nj dit.
  • Jeni shtatzn dhe mendoni se jeni ekspozuar ndaj listeriozs apo toksoplazmozs.
  • Keni dhimbje t papritur dhe t fort barku.

Mund t kshilloheni me mjekun n rast se :

  • Keni shenjat e dehdrimit t forms s mesme.
  • Keni temperatur.
  • Nuk po ndiheni mir megjithse keni 1 jav q po trajtoheni n kushte shtpie.

Kujdes t veant duhet t ken fmijt, grat shtatznat dhe njerzit me smundje kronike si Diabeti Mellitus.

Koha e vzhgimit klinik pa medikamente

Kjo sht nj periudh q i duhet mjekut dhe pacientit pr t gjykuar nse sht e domosdoshme fillimi i trajtimit me ilae. Si e kemi theksuar edhe m lart, n shum raste shenjat e helmimit largohen vet brenda disa ditsh, pa prdorur ilae specifike. N rastet kur edhe pas ksaj periudhe pritjeje gjendja e pacientit nuk prmirsohet, athere mjeku e gjykon t arsyeshme fillimin e terapis me medikamente.

Mjekt q mund t diagnostikojn dhe trajtojn helmimin ushqimor jan:

  • Mjeku i familjes
  • Mjeku i prgjithshm
  • Mjeku internist
  • Mjeku gastroenterolog
  • Mjeku toksikolog
  • Mjeku pediatr
Fillimi | << |  1  | >> | Fundi
 
 
 

Copyright © 2008-2014 - Univers-Alb Sh. a. - Spitali Amerikan. All rights reserved! Powered by: orihost.com
Përmbajtja është autentike dhe pronë e Spitalit Amerikan. Ndalohet riprodhimi, përdorimi apo shpërndarja e pa autorizuar e materialeve.
Pranë Spitalit Ushtarak - Laprakë, Tiranë. Tel: (+355) 042-35 75 35, (+355) 042-35 70 11